Ana içeriğe geç
Doğan DumanHukuk Bürosu
Ara
Esc
  • Gündelik ifadelerle arayabilirsiniz. Ok tuşlarıyla gezinip Enter ile açın. Sorgular kaydedilmez.
Menü

Alan 39 · Usul ve Çözüm Yolları · Bireysel · Ticari ve Kurumsal

Arabuluculuk, Uzlaştırma ve Diğer Çözüm Yolları

Dava şartı ve ihtiyari arabuluculuk, anlaşma belgesi, sulh, müzakere ve ceza uzlaştırması.

6 alt konu · 4 rehber · 5 soru-cevap

Genel bakış

Her uyuşmazlığın mahkeme kararıyla sonuçlanması gerekmez. ArabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç →, tarafların tarafsız bir üçüncü kişinin yardımıyla kendi çözümlerini bulmasını sağlar; sulh ve müzakere ise tarafların doğrudan anlaşmasına dayanır. Ceza hukukunda da uzlaştırmaya tabi suçlarda şüpheliŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç → ile mağdurun uzlaşması kamu davasının açılmamasıyla sonuçlanabilir.

Türk hukukunda iş, ticaret, tüketici, kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı gibi birçok uyuşmazlıkta dava açmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Bu nedenle arabuluculuk artık yalnızca bir alternatif değil, birçok davanın zorunlu ön aşamasıdır. Arabuluculuk sürecinin sonunda imzalanan anlaşma belgesi, kanundaki koşullarla ilam niteliğinde belge sayılabilir.

02

Alanın kapsamı

  • Dava şartı arabuluculuk uygulanan uyuşmazlıklar
  • İhtiyari arabuluculuk
  • Arabuluculuk sürecinde temsil ve hazırlık
  • Anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik şerhi
  • Dava içinde sulh
  • Müzakere ve uzlaşma sözleşmeleri
  • Ceza uzlaştırması
03

Alt konular

Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.

  1. 39.01

    Dava şartı arabuluculuk

    Kanunun öngördüğü uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması zorunluluğu. İşçi-işveren alacakları ve işe iade, parasal ticari davalar, tüketici uyuşmazlıkları, kira ilişkileri, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı başlıca örneklerdir.

  2. 39.02

    İhtiyari arabuluculuk

    Tarafların, üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklarda kendi istekleriyle arabulucuya başvurması. Taraflar başvurmak, süreci sürdürmek veya sona erdirmek konusunda serbesttir.

  3. 39.03

    Anlaşma belgesi

    Arabuluculuk sonunda tarafların vardığı anlaşmayı gösteren ve taraflar ile arabulucu tarafından imzalanan belge. Kanundaki koşullarla icra edilebilirlik şerhi alınması veya tarafların avukatlarının imzası hâlinde ilam niteliğinde belge sayılır.

  4. 39.04

    Sulh

    Görülmekte olan bir davada tarafların uyuşmazlığı kısmen veya tamamen sona erdirmek amacıyla mahkeme huzurunda yaptıkları sözleşme. Ancak tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda yapılabilir.

  5. 39.05

    Müzakere

    Tarafların veya vekillerinin, bir üçüncü kişi olmadan doğrudan görüşerek uyuşmazlığı çözmesi. Varılan anlaşmanın uygulanabilir, açık ve gerekirse teminatlı biçimde yazılması önemlidir.

  6. 39.06

    Ceza uzlaştırması

    Kanunda sayılan suçlarda şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görenin, uzlaştırmacı aracılığıyla uzlaşma girişiminde bulunması. Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilebilir.

04

Dava ve başvuru türleri

Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.

  • Dava şartı arabuluculuk başvurusu
  • İhtiyari arabuluculuk süreci
  • Anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesi talebi
  • Dava içinde sulh sözleşmesi
  • Ceza uzlaştırması sürecinde temsil
05

Danışmanlık ve sözleşme boyutu

Arabuluculuk sürecine hazırlık; uyuşmazlığın hukuki değerlendirmesinin yapılmasını, tarafın hedeflerinin ve kabul edilebilir sınırlarının belirlenmesini ve olası anlaşma metninin uygulanabilir biçimde yazılmasını kapsar. Bu sitedeki bilgiler büronun arabulucu veya uzlaştırmacı sıfatına sahip olduğu anlamına gelmez; arabulucular Adalet Bakanlığının siciline kayıtlı kişilerdir.

06

Genel süreç aşamaları

  1. Aşama 01

    Başvuru

    Dava şartıDava şartıMahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şart; eksikliği davanın usulden reddine yol açabilir.Hukuk sözlüğünde aç → arabuluculukta adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurulur; ihtiyari arabuluculukta taraflar arabulucuyu birlikte seçebilir.

  2. Aşama 02

    Görüşmeler

    Arabulucu tarafları toplantıya davet eder; görüşmeler gizlilik içinde yürütülür.

  3. Aşama 03

    Sonuç

    Taraflar anlaşırsa anlaşma belgesi imzalanır; anlaşamazlarsa son tutanak düzenlenir.

  4. Aşama 04

    Sonraki adım

    Anlaşma belgesinin icra edilebilirliği sağlanır veya son tutanakla dava açılır.

07

Bilgi ve belge hazırlığı

Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.

  • Uyuşmazlığa ilişkin sözleşme ve yazışmalar
  • Alacak hesabını gösteren belgeler
  • Varsa vekâletname (arabuluculukta temsil yetkisi)
  • Önceki uzlaşma teklifleri
  • Son tutanak veya anlaşma belgesi
08

Rehberler

09

Sık sorulan sorular

Arabulucuya gitmeden dava açarsam ne olur?

Dava şartı arabuluculuk uygulanan uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan açılan dava, usulden reddedilir. Arabuluculuk sonunda düzenlenen son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir.

Arabuluculuk toplantısına katılmazsam ne olur?

Dava şartı arabuluculukta, geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir; davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Bu kural 2024 yılında değiştirilmiştir; tüketici uyuşmazlıklarında tüketici aleyhine uygulanmaz.

Anlaşma belgesi mahkeme kararı gibi uygulanabilir mi?

Anlaşma belgesine mahkemeden icra edilebilirlik şerhiİcra edilebilirlik şerhiArabuluculuk anlaşma belgesine mahkemece verilen ve belgeyi ilam niteliğinde belge hâline getiren şerh.Hukuk sözlüğünde aç → alınması veya taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzalaması hâlinde belge ilam niteliğinde sayılır ve icra yoluyla uygulanabilir. Taşınmazla ilgili bazı anlaşmalarda şerh alınması zorunludur.

Hangi suçlar uzlaştırmaya tabidir?

Ceza Muhakemesi Kanunu, uzlaştırmaya tabi suçları sayar; soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca belirtilen bazı suçlar bunlardandır. Bazı suçlar ise niteliği gereği uzlaştırmaUzlaştırmaCeza muhakemesinde, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânı.Hukuk sözlüğünde aç → kapsamı dışında bırakılmıştır.

Arabuluculukta söylediklerim davada aleyhime kullanılabilir mi?

Kanun, arabuluculuk sürecinde ileri sürülen teklif ve beyanların, anlaşmaya varılamaması hâlinde sonraki yargılamada delil olarak kullanılmasını kural olarak yasaklar. Gizlilik, arabuluculuğun temel ilkelerinden biridir.

10

İlgili alanlar

11

Dayanak haritası

Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.

HUAKCMK7036 s.TTKTKHKTBKHMK

HUAK · 6 madde

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu

  • m. 1Kanunun amacı ve kapsamı
  • m. 2Arabulucunun sicile kayıtlı gerçek kişi olması
  • m. 3İradi olma ve eşitlik
  • m. 18/ADava şartı arabuluculuk · İlk toplantıya katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti sonuçları (7531 sayılı Kanunla değişik) · Dava şartı arabuluculuk usulü
  • m. 18/BKira ve taşınmaz uyuşmazlıkları · Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşu hakkı uyuşmazlıkları
  • m. 18Anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik
Resmî metni Mevzuat Bilgi Sisteminde açın

Kaynaklar

Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.

  1. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 18/ADava şartı arabuluculuk
    • m. 18/BKira ve taşınmaz uyuşmazlıkları
    • m. 2Arabulucunun sicile kayıtlı gerçek kişi olması
    • m. 18/Aİlk toplantıya katılmamanın yargılama gideri ve vekâlet ücreti sonuçları (7531 sayılı Kanunla değişik)
  2. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 253Ceza uzlaştırması

İnceleme durumu

İnceleme durumu
Yayında
Hukuki inceleme
Doğan Duman Hukuk Bürosu,
Son içerik güncellemesi

Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.