Genel bakış
İdare hukuku, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin bireylerle ilişkilerini düzenler. İdarenin tek taraflı olarak tesis ettiği işlemler —bir ruhsatın reddi, bir disiplin cezası, bir para cezası, bir atama kararı— kural olarak hemen uygulanabilir. Bu işlemlere karşı başlıca güvence, idari yargı denetimidir.
İdari yargıda iki temel dava türü vardır: hukuka aykırı bir işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlayan iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → ve idarenin işlem ya da eylemi nedeniyle uğranılan zararın tazminini amaçlayan tam yargı davasıTam yargı davasıİdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat davası.Hukuk sözlüğünde aç →. Dava açma süreleri kısadır ve kural olarak yazılı bildirimle başlar; bazı durumlarda önce idareye başvurulması gerekir. Hangi işleme, hangi sürede ve hangi mahkemede dava açılacağı, sürecin en kritik sorusudur.
Alanın kapsamı
- İdari işlemlerin unsurları ve hukuka aykırılık sebepleri
- İptal ve tam yargı davaları
- İdareye başvuru, üst makama başvuru ve zımni ret
- Yürütmenin durdurulması
- İdari yaptırımlar ve kabahatler
- Devlet memurlarının disiplin, atama, nakil ve özlük işlemleri
- Ruhsat, izin ve lisans işlemleri
- Kamu hizmetinden doğan zararlar ve hizmet kusuru
Alt konular
Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.
22.01
İptal davası
İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından biri bakımından hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, menfaati ihlal edilenler tarafından açılan dava. Kabul edilirse işlem geriye etkili olarak ortadan kalkar.
22.02
Tam yargı
İdari işlem veya eylemlerden kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tazminat davası. İptal davasıyla birlikte veya iptal davasının sonucuna göre ayrıca açılabilir.
22.03
İdari başvurular
İlgililer, idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idareye başvurabilir; belirli süre içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan da istenebilir.
22.04
Yürütmenin durdurulması
Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.
22.05
İdari yaptırımlar
İdarenin kanuna aykırı davranışlar için uyguladığı idari para cezası, mülkiyetin kamuya geçirilmesi, izin iptali gibi yaptırımlar. Kabahatler Kanununa göre kural olarak sulh ceza hâkimliğine başvurulur; ancak özel kanunlarda idari yargı yolu öngörülmüş olabilir.
22.06
Memur disiplin işlemleri
Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır. Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez; bazı cezalara karşı önce disiplin kuruluna itiraz edilir.
22.07
Atama
Kamu görevlilerinin göreve atanması, nakli, görevde yükselme ve görevden alınması işlemleri. Kamu yararı ve hizmet gerekleri ile liyakat ilkesi arasındaki denge, yargısal denetimin odak noktasıdır.
22.08
Görev uyuşmazlıkları
Bir uyuşmazlığın adli yargıda mı idari yargıda mı görüleceği sorunu. Görevsiz yargı yerinde açılan dava zaman kaybına yol açabilir; adli ve idari yargı arasındaki uyuşmazlıkları Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.
22.09
Ruhsat ve izinler
İşyeri açma, faaliyet, yapı ve çevre izinleri gibi idarenin izin ve lisans işlemleri. Başvurunun reddi, iznin iptali veya askıya alınması idari dava konusu yapılabilir; önceden savunma alınıp alınmadığı önemlidir.
22.10
Kamu hizmeti sorumluluğu
İdarenin, kamu hizmetinin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi (hizmet kusuru) ya da belirli durumlarda kusursuz sorumluluk ilkeleri uyarınca verdiği zararı tazmin yükümlülüğü. Kamu görevlisinin kişisel kusuruna dayanan davalar da kural olarak idare aleyhine açılır.
Dava ve başvuru türleri
Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.
- İdari işlemin iptali davası
- Tam yargı (tazminat) davası
- Disiplin cezasının iptali davası
- Atama ve nakil işlemlerine karşı dava
- İdari para cezasına karşı başvuru veya dava
- Ruhsat iptali veya reddine karşı dava
- İdari eylemden doğan zararın tazmini için idareye başvuru ve dava
Danışmanlık ve sözleşme boyutu
İdari işlemlerde danışmanlık çoğu zaman bir işlem tesis edilmeden önce başlar: izin ve ruhsat başvurularının mevzuata uygun hazırlanması, savunma istemlerine süresinde ve gerekçeli cevap verilmesi, idareyle yazışmaların belgelenmesi. İşlem tesis edildikten sonra ise sürelerin doğru hesaplanması, idari başvuru yolunun dava süresine etkisi ve yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → koşullarının değerlendirilmesi gerekir.
Genel süreç aşamaları
Aşama 01
İşlemin tespiti
Dava konusu yapılacak işlem, tebliğ tarihi ve işlemi tesis eden makam belirlenir.
Aşama 02
İdari başvuru
Gerekli veya yararlı görülen hâllerde idareye ya da üst makama başvurulur; bu başvuru dava süresini etkiler.
Aşama 03
Dava açma
Kanundaki süre içinde görevli ve yetkili idare mahkemesinde dava açılır; gerekirse yürütmenin durdurulması istenir.
Aşama 04
Yazılı yargılama
İdari yargıda yargılama kural olarak yazılı yürütülür; mahkeme gerektiğinde bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → ve keşif yaptırır.
Aşama 05
Karar ve kanun yolları
Kararlara karşı bölge idare mahkemesine istinafİstinafİlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç →, belirli kararlara karşı Danıştay'a temyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → yoluna gidilebilir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.
- Dava konusu işlem ve tebliğ belgesi
- İdareye yapılan başvurular ve cevaplar
- İşlemin dayanağı olan rapor, tutanak ve soruşturma belgeleri
- Özlük dosyası ve sicil bilgileri (kamu görevlileri için)
- Zararı gösteren belgeler (tam yargı davası için)
Rehberler
Ayrıntılı rehber · 3 dk
İdari işleme karşı iptal davası: süre, idari başvuru ve yürütmenin durdurulması
Bir idari işlem tebliğ edildiğinde dava açma süresinin nasıl hesaplanacağını, idareye ve üst makama başvurunun etkisini, zımni reddi ve yürütmenin durdurulması koşullarını anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Vergi/ceza ihbarnamesi aldıktan sonra: uzlaşma, indirim veya dava
Vergi incelemesi sonucunda tarh edilen vergi ve kesilen ceza için mükellefin önündeki seçenekleri, bunların birbirine etkisini ve vergi mahkemesinde dava açma süresini anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Kamu ihalesinde şikâyet ve itirazen şikâyet
İhale dokümanına veya ihale kararına karşı idareye şikâyet, Kamu İhale Kurumuna itirazen şikâyet ve Kurul kararlarına karşı dava yolunu, sürelerin işleyişini anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Sınır dışı etme kararı ve idari gözetim: başvuru yolları
Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancının kararın tebliğini, idare mahkemesine başvuru süresini, sınır dışı edilmeyecek kişileri ve idari gözetime karşı başvuruyu anlatan rehber. Hiçbir statü veya sonuç garantisi içermez.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Tıbbi müdahale, aydınlatılmış onam ve hekimin sorumluluğu
Tıbbi müdahalede hastanın bilgilendirilmesini ve rızasını, komplikasyon ile hata arasındaki farkı, kamu ve özel sağlık kuruluşlarında yargı yolunu ve tazminat sürecini anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
ÇED süreci: proje sahibi ve etkilenen kişiler açısından
Çevresel etki değerlendirmesi yükümlülüğünü, halkın katılımını, ÇED kararlarına karşı dava yolunu ve çevresel zarar hâlinde kusursuz sorumluluğu anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Yükseköğretimde öğrenci disiplin cezaları ve itiraz
Üniversite öğrencilerine verilebilecek disiplin cezalarını, savunma hakkını, kurum içi itiraz ve idari dava yolunu, eğitim hayatını korumak için yürütmenin durdurulmasını anlatan rehber.
Sık sorulan sorular
İdari bir işleme karşı ne kadar sürede dava açmalıyım?
İdari Yargılama Usulü Kanununa göre, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre kural olarak işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Özel kanunlarda daha kısa süreler bulunabilir; örneğin kentsel dönüşüm ve kamu ihale mevzuatında ayrı süreler vardır.
Dava açınca işlemin uygulanması durur mu?
Hayır. Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Uygulamanın durması için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı istenmeli ve kanundaki koşulların —telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı— birlikte bulunduğu gösterilmelidir.
İdareye yaptığım başvuruya cevap verilmedi; ne yapabilirim?
Kanun, idareye yapılan başvuruya belirli bir süre içinde cevap verilmemesini ret sayar. Bu zımni ret üzerine, kanundaki süre içinde dava açılabilir. Cevap süresi dolmadan önce idare tarafından verilen bir cevap varsa süreler ona göre hesaplanır.
Disiplin cezası aldım; doğrudan dava açabilir miyim?
Bazı disiplin cezalarına karşı kanun önce disiplin kuruluna itiraz yolunu öngörür; itiraz sonucunda verilen karara karşı idari yargıda dava açılabilir. Ceza türüne ve kurumun personel mevzuatına göre izlenecek yol farklılaşabilir; savunma hakkının tanınıp tanınmadığı ayrıca incelenmelidir.
İdarenin bir eylemi yüzünden zarar gördüm; nasıl tazminat isterim?
İdari eylemlerden doğan zararlar için dava açmadan önce, eylemin öğrenilmesinden itibaren kanundaki süre içinde ilgili idareye başvurulması gerekir. Başvurunun reddi veya cevapsız kalması üzerine tam yargı davası açılabilir.
İlgili alanlar
- 10İnşaat, İmar ve Kamulaştırma
İmar, ruhsat ve kamulaştırma işlemleri idari işlemdir.
- 31İnsan Hakları ve Anayasa
İdari işlemlerin temel haklara etkisi ve bireysel başvuru.
- 23Kamu İhalesi ve Kamu Sözleşmeleri
İhale süreçlerinde özel şikâyet ve dava usulleri uygulanır.
- 21Vergi ve Mali Uyuşmazlıklar
Vergi uyuşmazlıkları idari yargının ayrı bir koludur.
- 40Yargılama, Geçici Koruma ve Kanun Yolları
Görev ve yetki kuralları, kanun yolları.
- 01Kentsel Dönüşüm ve Riskli Yapılar
Tespit, tahliye ve yıkım işlemleri idari işlemdir; iptal ve tam yargı davaları idari yargıda görülür.
- 14Sosyal Güvenlik ve Emeklilik
Kamu görevlilerinin emeklilik işlemleri ve idari para cezaları.
- 28Rekabet Hukuku
Kurul kararlarına karşı idari yargı yolu.
- 30Yabancılar, Vatandaşlık ve Göç
İzin, ret ve sınır dışı kararlarına karşı idari yargı yolu.
- 32Sağlık ve İlaç
Kamu sağlık kuruluşlarında hizmet kusuru ve idari yargı.
- 33Çevre, Enerji ve Doğal Kaynaklar
ÇED, lisans ve ruhsat kararlarına karşı idari yargı yolu.
- 37Eğitim ve Yükseköğretim
Kamu eğitim kurumlarının işlemlerine karşı idari yargı yolu.
- 38Tarım, Gıda, Orman ve Hayvanların Korunması
Gıda ve tarım denetimlerinde idari yaptırımlar.
Dayanak haritası
Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.
İYUK · 7 madde
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
- m. 2İdari dava türleri ve iptal davası
- m. 7Dava açma süreleri · Dava açma süresi
- m. 10Zımni ret · İdareye başvuru ve zımni ret
- m. 11Üst makamlara başvuru
- m. 12İptal ve tam yargı davalarının birlikte veya ayrı açılması
- m. 13İdari eylemlerden doğan zararlar için önce idareye başvuru
- m. 27Yürütmenin durdurulması · Yürütmenin durdurulması koşulları
Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 7Dava açma süreleri
- m. 10Zımni ret
- m. 27Yürütmenin durdurulması
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 125İdari işlemlere karşı yargı yolu
- Danıştay Başkanlığı (yeni sekmede açılır)
Danıştay Başkanlığı · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- GenelDanıştay kararları ve duyuruları
İnceleme durumu
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.
Durumunuzu konuşmak ister misiniz?
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Büroyla iletişim sayfasındaki kanallardan veya WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. İlk mesajınızda hassas bilgi veya belge göndermeyin.
