Ana içeriğe geç
Doğan DumanHukuk Bürosu
Ara
Esc
  • Gündelik ifadelerle arayabilirsiniz. Ok tuşlarıyla gezinip Enter ile açın. Sorgular kaydedilmez.
Menü

Alan 22 · Kamu ve Düzenleyici · Usul ve Çözüm Yolları

İdare ve Kamu Görevlileri

İptal ve tam yargı davaları, idari başvurular, yürütmenin durdurulması, idari yaptırımlar, memur disiplin işlemleri, atama, ruhsat ve izinler, kamu hizmetinden doğan sorumluluk.

10 alt konu · 7 rehber · 5 soru-cevap

Genel bakış

İdare hukuku, devletin ve diğer kamu tüzel kişilerinin bireylerle ilişkilerini düzenler. İdarenin tek taraflı olarak tesis ettiği işlemler —bir ruhsatın reddi, bir disiplin cezası, bir para cezası, bir atama kararı— kural olarak hemen uygulanabilir. Bu işlemlere karşı başlıca güvence, idari yargı denetimidir.

İdari yargıda iki temel dava türü vardır: hukuka aykırı bir işlemin ortadan kaldırılmasını amaçlayan iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → ve idarenin işlem ya da eylemi nedeniyle uğranılan zararın tazminini amaçlayan tam yargı davasıTam yargı davasıİdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat davası.Hukuk sözlüğünde aç →. Dava açma süreleri kısadır ve kural olarak yazılı bildirimle başlar; bazı durumlarda önce idareye başvurulması gerekir. Hangi işleme, hangi sürede ve hangi mahkemede dava açılacağı, sürecin en kritik sorusudur.

02

Alanın kapsamı

  • İdari işlemlerin unsurları ve hukuka aykırılık sebepleri
  • İptal ve tam yargı davaları
  • İdareye başvuru, üst makama başvuru ve zımni ret
  • Yürütmenin durdurulması
  • İdari yaptırımlar ve kabahatler
  • Devlet memurlarının disiplin, atama, nakil ve özlük işlemleri
  • Ruhsat, izin ve lisans işlemleri
  • Kamu hizmetinden doğan zararlar ve hizmet kusuru
03

Alt konular

Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.

  1. 22.01

    İptal davası

    İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurlarından biri bakımından hukuka aykırı olduğu iddiasıyla, menfaati ihlal edilenler tarafından açılan dava. Kabul edilirse işlem geriye etkili olarak ortadan kalkar.

  2. 22.02

    Tam yargı

    İdari işlem veya eylemlerden kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tazminat davası. İptal davasıyla birlikte veya iptal davasının sonucuna göre ayrıca açılabilir.

  3. 22.03

    İdari başvurular

    İlgililer, idari davaya konu olabilecek bir işlemin yapılması için idareye başvurabilir; belirli süre içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Dava açılmadan önce işlemin kaldırılması veya değiştirilmesi üst makamdan da istenebilir.

  4. 22.04

    Yürütmenin durdurulması

    Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmenin durdurulmasına karar verebilir.

  5. 22.05

    İdari yaptırımlar

    İdarenin kanuna aykırı davranışlar için uyguladığı idari para cezası, mülkiyetin kamuya geçirilmesi, izin iptali gibi yaptırımlar. Kabahatler Kanununa göre kural olarak sulh ceza hâkimliğine başvurulur; ancak özel kanunlarda idari yargı yolu öngörülmüş olabilir.

  6. 22.06

    Memur disiplin işlemleri

    Devlet memurlarına verilebilecek disiplin cezaları uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarmadır. Savunma hakkı tanınmadan disiplin cezası verilemez; bazı cezalara karşı önce disiplin kuruluna itiraz edilir.

  7. 22.07

    Atama

    Kamu görevlilerinin göreve atanması, nakli, görevde yükselme ve görevden alınması işlemleri. Kamu yararı ve hizmet gerekleri ile liyakat ilkesi arasındaki denge, yargısal denetimin odak noktasıdır.

  8. 22.08

    Görev uyuşmazlıkları

    Bir uyuşmazlığın adli yargıda mı idari yargıda mı görüleceği sorunu. Görevsiz yargı yerinde açılan dava zaman kaybına yol açabilir; adli ve idari yargı arasındaki uyuşmazlıkları Uyuşmazlık Mahkemesi çözer.

  9. 22.09

    Ruhsat ve izinler

    İşyeri açma, faaliyet, yapı ve çevre izinleri gibi idarenin izin ve lisans işlemleri. Başvurunun reddi, iznin iptali veya askıya alınması idari dava konusu yapılabilir; önceden savunma alınıp alınmadığı önemlidir.

  10. 22.10

    Kamu hizmeti sorumluluğu

    İdarenin, kamu hizmetinin kötü işlemesi, geç işlemesi veya hiç işlememesi (hizmet kusuru) ya da belirli durumlarda kusursuz sorumluluk ilkeleri uyarınca verdiği zararı tazmin yükümlülüğü. Kamu görevlisinin kişisel kusuruna dayanan davalar da kural olarak idare aleyhine açılır.

04

Dava ve başvuru türleri

Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.

  • İdari işlemin iptali davası
  • Tam yargı (tazminat) davası
  • Disiplin cezasının iptali davası
  • Atama ve nakil işlemlerine karşı dava
  • İdari para cezasına karşı başvuru veya dava
  • Ruhsat iptali veya reddine karşı dava
  • İdari eylemden doğan zararın tazmini için idareye başvuru ve dava
05

Danışmanlık ve sözleşme boyutu

İdari işlemlerde danışmanlık çoğu zaman bir işlem tesis edilmeden önce başlar: izin ve ruhsat başvurularının mevzuata uygun hazırlanması, savunma istemlerine süresinde ve gerekçeli cevap verilmesi, idareyle yazışmaların belgelenmesi. İşlem tesis edildikten sonra ise sürelerin doğru hesaplanması, idari başvuru yolunun dava süresine etkisi ve yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → koşullarının değerlendirilmesi gerekir.

06

Genel süreç aşamaları

  1. Aşama 01

    İşlemin tespiti

    Dava konusu yapılacak işlem, tebliğ tarihi ve işlemi tesis eden makam belirlenir.

  2. Aşama 02

    İdari başvuru

    Gerekli veya yararlı görülen hâllerde idareye ya da üst makama başvurulur; bu başvuru dava süresini etkiler.

  3. Aşama 03

    Dava açma

    Kanundaki süre içinde görevli ve yetkili idare mahkemesinde dava açılır; gerekirse yürütmenin durdurulması istenir.

  4. Aşama 04

    Yazılı yargılama

    İdari yargıda yargılama kural olarak yazılı yürütülür; mahkeme gerektiğinde bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → ve keşif yaptırır.

  5. Aşama 05

    Karar ve kanun yolları

    Kararlara karşı bölge idare mahkemesine istinafİstinafİlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç →, belirli kararlara karşı Danıştay'a temyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → yoluna gidilebilir.

07

Bilgi ve belge hazırlığı

Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.

  • Dava konusu işlem ve tebliğ belgesi
  • İdareye yapılan başvurular ve cevaplar
  • İşlemin dayanağı olan rapor, tutanak ve soruşturma belgeleri
  • Özlük dosyası ve sicil bilgileri (kamu görevlileri için)
  • Zararı gösteren belgeler (tam yargı davası için)
08

Rehberler

09

Sık sorulan sorular

İdari bir işleme karşı ne kadar sürede dava açmalıyım?

İdari Yargılama Usulü Kanununa göre, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre kural olarak işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Özel kanunlarda daha kısa süreler bulunabilir; örneğin kentsel dönüşüm ve kamu ihale mevzuatında ayrı süreler vardır.

Dava açınca işlemin uygulanması durur mu?

Hayır. Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Uygulamanın durması için mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı istenmeli ve kanundaki koşulların —telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı— birlikte bulunduğu gösterilmelidir.

İdareye yaptığım başvuruya cevap verilmedi; ne yapabilirim?

Kanun, idareye yapılan başvuruya belirli bir süre içinde cevap verilmemesini ret sayar. Bu zımni ret üzerine, kanundaki süre içinde dava açılabilir. Cevap süresi dolmadan önce idare tarafından verilen bir cevap varsa süreler ona göre hesaplanır.

Disiplin cezası aldım; doğrudan dava açabilir miyim?

Bazı disiplin cezalarına karşı kanun önce disiplin kuruluna itiraz yolunu öngörür; itiraz sonucunda verilen karara karşı idari yargıda dava açılabilir. Ceza türüne ve kurumun personel mevzuatına göre izlenecek yol farklılaşabilir; savunma hakkının tanınıp tanınmadığı ayrıca incelenmelidir.

İdarenin bir eylemi yüzünden zarar gördüm; nasıl tazminat isterim?

İdari eylemlerden doğan zararlar için dava açmadan önce, eylemin öğrenilmesinden itibaren kanundaki süre içinde ilgili idareye başvurulması gerekir. Başvurunun reddi veya cevapsız kalması üzerine tam yargı davası açılabilir.

10

İlgili alanlar

11

Dayanak haritası

Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.

İYUKAnayasaDMK5326 s.

İYUK · 7 madde

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu

  • m. 2İdari dava türleri ve iptal davası
  • m. 7Dava açma süreleri · Dava açma süresi
  • m. 10Zımni ret · İdareye başvuru ve zımni ret
  • m. 11Üst makamlara başvuru
  • m. 12İptal ve tam yargı davalarının birlikte veya ayrı açılması
  • m. 13İdari eylemlerden doğan zararlar için önce idareye başvuru
  • m. 27Yürütmenin durdurulması · Yürütmenin durdurulması koşulları
Resmî metni Mevzuat Bilgi Sisteminde açın

Kaynaklar

Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.

  1. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 7Dava açma süreleri
    • m. 10Zımni ret
    • m. 27Yürütmenin durdurulması
  2. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 125İdari işlemlere karşı yargı yolu
  3. Danıştay Başkanlığı (yeni sekmede açılır)

    Danıştay Başkanlığı · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • GenelDanıştay kararları ve duyuruları

İnceleme durumu

İnceleme durumu
Yayında
Hukuki inceleme
Doğan Duman Hukuk Bürosu,
Son içerik güncellemesi

Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.