Genel bakış
Çevre ve enerji hukuku, yatırımların fizibilitesinden işletme dönemine kadar her aşamada belirleyicidir. Bir enerji santrali, maden sahası veya sanayi tesisi için çevresel etki değerlendirmesi, lisans ve izinler, arazi kullanım hakları ve bağlantı anlaşmaları birbirine bağlı süreçler hâlinde ilerler. Bu süreçlerdeki idari kararlar, hem yatırımcılar hem de projeden etkilenen yöre halkı tarafından yargı denetimine taşınabilir.
Çevreye zarar verenler, kusur şartı aranmaksızın sorumludur; bu ilke çevre hukukunun temel taşlarından biridir. 2025 yılında kabul edilen İklim Kanunu ile sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik yeni bir düzenleyici çerçeve oluşturulmuştur; ikincil düzenlemelerin yürürlük takvimi ayrıca takip edilmelidir.
Alanın kapsamı
- Çevresel etki değerlendirmesi ve çevre izinleri
- Çevre kirliliği ve çevresel zararın tazmini
- Elektrik piyasası lisansları ve faaliyetleri
- Yenilenebilir enerji yatırımları
- Maden ruhsatları ve işletme hakları
- Su, mera, orman gibi doğal kaynaklar üzerindeki haklar
- İklim değişikliği ve sürdürülebilirlik yükümlülükleri
Alt konular
Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.
33.01
Çevresel izinler
Faaliyetleri sonucu çevreyi etkileyebilecek tesislerin almakla yükümlü olduğu çevre izni ve lisansları. Çevrenin korunmasına ilişkin genel ilkeler; kirletenin ödemesi ve önleme ilkeleri gibi esasları içerir.
33.02
ÇED
Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olası etkilerinin önceden değerlendirilmesi. Proje sahipleri ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür; ÇED kararı alınmadan projeye başlanamaz.
33.03
Çevresel zarar
Çevreyi kirletenler ve çevreye zarar verenler, sebep oldukları kirlenme ve bozulmadan doğan zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumludur. Zarar görenler ayrıca genel hükümlere göre tazminat isteyebilir.
33.04
Enerji yatırımları
Elektrik üretim tesisleri, iletim ve dağıtım altyapısı ile depolama projelerine ilişkin yatırımlar. Yatırımın her aşaması lisans, arazi, bağlantı ve finansman boyutlarıyla birlikte planlanmalıdır.
33.05
Lisanslar
Elektrik piyasasında üretim, iletim, dağıtım, toptan ve perakende satış gibi faaliyetler lisans alınması koşuluyla yürütülebilir. Lisans işlemleri ve lisansa aykırılık yaptırımları düzenleyici kurumun denetimine tabidir.
33.06
Yenilenebilir enerji
Rüzgâr, güneş, jeotermal, biyokütle ve hidroelektrik gibi kaynaklardan elektrik üretimi. Yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik destek mekanizmaları kanunla düzenlenmiştir.
33.07
Elektrik piyasası
Elektriğin üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretine ilişkin piyasa. Piyasa katılımcılarının yükümlülükleri, tarifeler ve tüketici ilişkileri düzenleyici kurum kararlarıyla şekillenir.
33.08
Maden
Madenlerin aranması, işletilmesi ve bunlar üzerinde hak sahibi olunmasına ilişkin esaslar. Maden hakları ancak kanunda sayılan kişi ve kuruluşlara verilebilir; ruhsat süreçleri çevre ve orman mevzuatıyla kesişir.
33.09
Doğal kaynaklar
Ormanlar, meralar, kıyılar ve su kaynakları gibi kamu yararına ayrılmış veya özel olarak korunan alanlar. Bu alanlarda yapılacak faaliyetler özel izinlere tabidir.
33.10
İklim ve sürdürülebilirlik düzenlemeleri
İklim Kanunu, net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda sera gazı emisyonlarının azaltılmasına ve iklim değişikliğine uyuma yönelik esasları düzenler. Emisyon ticaret sistemi gibi araçların uygulama ayrıntıları ikincil düzenlemelerle belirlenir; yürürlük tarihleri ayrıca takip edilmelidir.
Dava ve başvuru türleri
Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.
- ÇED olumlu veya ÇED gerekli değildir kararlarına karşı iptal davası
- Çevre kirliliği nedeniyle tazminat davası
- Lisans işlemleri ve idari para cezalarına karşı dava
- Maden ruhsatına ilişkin idari davalar
- Kamulaştırma ve irtifak hakkı tesisine ilişkin uyuşmazlıklar
Danışmanlık ve sözleşme boyutu
Enerji ve doğal kaynak projelerinde danışmanlık; yatırım öncesi hukuki inceleme, lisans ve izin stratejisi, arazi edinimi ve irtifak hakları, EPC ve tedarik sözleşmeleri, enerji alım ve bağlantı anlaşmaları ile finansman yapısının hukuki çerçevesini kapsar. Çevresel uyum yükümlülüklerinin proje takvimine baştan dahil edilmesi, sonradan doğacak iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → riskini azaltır.
Genel süreç aşamaları
Aşama 01
Ön değerlendirme
Projenin ÇEDÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: projelerin çevreye olası etkilerinin önceden belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci.Hukuk sözlüğünde aç → kapsamında olup olmadığı ve gerekli izinler belirlenir.
Aşama 02
ÇED süreci
Proje tanıtım dosyası veya ÇED raporu hazırlanır; halkın katılımı toplantısı yapılır.
Aşama 03
Lisans ve izinler
Sektörel lisanslar ve diğer izinler alınır.
Aşama 04
Yapım ve işletme
Tesis kurulur; çevre izni ve işletme yükümlülükleri yerine getirilir.
Aşama 05
Uyuşmazlık
İdari kararlara karşı idari yargı, zararlar için tazminat yolu işletilir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.
- ÇED kararı, proje tanıtım dosyası veya ÇED raporu
- Lisans ve izin belgeleri
- Tapu, kira ve irtifak sözleşmeleri
- Çevre ölçüm raporları ve denetim tutanakları
- Bağlantı ve enerji alım anlaşmaları
Rehberler
Ayrıntılı rehber · 3 dk
ÇED süreci: proje sahibi ve etkilenen kişiler açısından
Çevresel etki değerlendirmesi yükümlülüğünü, halkın katılımını, ÇED kararlarına karşı dava yolunu ve çevresel zarar hâlinde kusursuz sorumluluğu anlatan rehber.
Sık sorulan sorular
Köyümüze yapılacak bir tesisin ÇED kararına itiraz edebilir miyiz?
ÇED kararları idari işlemdir ve projeden etkilenen kişiler, ilanından itibaren idari yargılama usulündeki süreler içinde iptal davası açabilir. Halkın katılımı toplantısına katılmak ve görüşleri yazılı olarak sunmak da süreçte önem taşır.
Çevre kirliliğinden zarar gördüm; kusur ispatlamam gerekir mi?
Çevre Kanunu, çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin sebep oldukları zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumlu olduğunu düzenler. Bununla birlikte zararın varlığını ve kirlilik ile zarar arasındaki illiyet bağını ortaya koymak gerekir.
Güneş enerjisi santrali kurmak için hangi izinler gerekir?
Gerekli izinler; kurulu güce, lisanslı veya lisanssız üretim modeline, şebekeye bağlantı şekline ve kurulacak arazinin niteliğine göre değişir. ÇED, imar, bağlantı görüşü ve arazi kullanım izinleri genellikle birlikte değerlendirilir. Mevzuat sık değiştiği için güncel düzenleme proje başlangıcında kontrol edilmelidir.
İklim Kanunu şirketimizi nasıl etkiler?
Kanun, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve azaltılmasına yönelik bir çerçeve kurar. Hangi işletmelerin hangi yükümlülüklere ne zaman tabi olacağı ikincil düzenlemelerle belirlenir. Faaliyet alanınıza ilişkin düzenlemelerin yürürlük takvimi izlenmelidir.
Maden ruhsatı alanı orman içinde kalıyorsa ne olur?
Orman alanlarında madencilik faaliyeti, maden mevzuatının yanında orman mevzuatı kapsamında ayrıca izne tabidir. İzin koşulları, bedeller ve rehabilitasyon yükümlülükleri ilgili düzenlemelerde belirlenmiştir.
İlgili alanlar
- 22İdare ve Kamu Görevlileri
ÇED, lisans ve ruhsat kararlarına karşı idari yargı yolu.
- 10İnşaat, İmar ve Kamulaştırma
Enerji projelerinde imar ve kamulaştırma.
- 38Tarım, Gıda, Orman ve Hayvanların Korunması
Tarım arazileri, mera ve orman alanlarının korunması.
- 12Tazminat ve Sorumluluk
Çevresel zarardan doğan tazminat talepleri.
Dayanak haritası
Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.
CEVRE · 3 madde
2872 sayılı Çevre Kanunu
- m. 3Çevrenin korunmasına ilişkin genel ilkeler
- m. 10ÇED · Çevresel Etki Değerlendirmesi yükümlülüğü
- m. 28Kirletenin sorumluluğu · Kusursuz sorumluluk ilkesi
Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 2872 sayılı Çevre Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 10ÇED
- m. 28Kirletenin sorumluluğu
- 6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 4Lisanslar
- 7552 sayılı İklim Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 1İklim Kanunu
İnceleme durumu
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.
