Ana içeriğe geç
Doğan DumanHukuk Bürosu
Ara
Esc
  • Gündelik ifadelerle arayabilirsiniz. Ok tuşlarıyla gezinip Enter ile açın. Sorgular kaydedilmez.
Menü

Alan 29 · Uluslararası · Ticari ve Kurumsal · Usul ve Çözüm Yolları

Uluslararası Özel Hukuk ve Tahkim

Uygulanacak hukuk, milletlerarası yetki, yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi, tahkim anlaşması, hakem yargılaması, hakem kararları ve sınır ötesi sözleşmeler.

8 alt konu · 3 rehber · 5 soru-cevap

Genel bakış

Bir hukuki ilişki birden fazla ülkeye temas ettiğinde üç soru ortaya çıkar: Hangi ülkenin hukuku uygulanacak, hangi ülkenin mahkemesi yetkili olacak ve bir ülkede verilen karar başka bir ülkede nasıl sonuç doğuracak? Türk hukukunda bu soruların cevabı büyük ölçüde Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanunda yer alır.

TahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → ise tarafların uyuşmazlıklarını devlet mahkemesi yerine kendi seçtikleri hakemlere çözdürmeleridir. Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda Milletlerarası Tahkim Kanunu, yabancılık unsuru taşımayan iç tahkimde ise Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır. Hakem kararına karşı başvuru imkânı sınırlıdır; bu nedenle tahkim anlaşmasının açık ve uygulanabilir yazılması belirleyici önemdedir.

02

Alanın kapsamı

  • Sözleşmelere, haksız fiillere, aile ve miras ilişkilerine uygulanacak hukuk
  • Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi ve yetki anlaşmaları
  • Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfizi
  • Tahkim anlaşmasının kurulması ve geçerliliği
  • Kurumsal ve geçici (ad hoc) tahkim süreçleri
  • Hakem kararlarının iptali ve yabancı hakem kararlarının tenfizi
  • Sınır ötesi ticari sözleşmelerin hazırlanması
03

Alt konular

Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.

  1. 29.01

    Uygulanacak hukuk

    Yabancılık unsuru taşıyan bir ilişkiye hangi devletin hukukunun uygulanacağı. Sözleşmelerde taraflar açıkça veya tereddüde yer vermeyecek biçimde hukuk seçebilir; seçim yoksa kanundaki bağlama kuralları uygulanır.

  2. 29.02

    Milletlerarası yetki

    Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisi kural olarak iç hukuktaki yer itibarıyla yetki kurallarıyla belirlenir. Münhasır yetki dışında kalan borç ilişkilerinde taraflar yabancı mahkemenin yetkisi konusunda anlaşabilir.

  3. 29.03

    Tanıma

    Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de kesin hüküm veya kesin delil etkisi doğurması. Tanıma, kararın tenfiz şartlarını taşıdığının mahkemece tespitine bağlıdır; karşılıklılık şartı tanımada aranmaz.

  4. 29.04

    Tenfiz

    Yabancı mahkeme kararının Türkiye'de icra edilebilmesi için yetkili Türk mahkemesinden alınan karar. Karşılıklılık, kamu düzenine aykırı olmama ve savunma hakkına riayet gibi şartlar aranır.

  5. 29.05

    Tahkim anlaşması

    Tarafların mevcut veya doğabilecek uyuşmazlıklarının tamamını veya bir kısmını tahkim yoluyla çözme konusunda yaptıkları anlaşma. Esas sözleşmede tahkim şartı veya ayrı bir tahkim sözleşmesi şeklinde yapılabilir ve yazılı olmalıdır.

  6. 29.06

    Hakem yargılaması

    Hakemlerin seçilmesi, yargılama kurallarının belirlenmesi, delillerin sunulması ve kararın verilmesi süreci. Yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yeri Türkiye olan uyuşmazlıklarda Milletlerarası Tahkim Kanunu, diğerlerinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır.

  7. 29.07

    Hakem kararları

    Hakem kararına karşı yalnızca iptal davası açılabilir ve iptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır. Yabancı hakem kararlarının Türkiye'de icrası ise tenfiz kararına bağlıdır.

  8. 29.08

    Sınır ötesi sözleşmeler

    Farklı ülkelerdeki taraflar arasında yapılan satış, dağıtım, hizmet ve yatırım sözleşmeleri. Uygulanacak hukuk, uyuşmazlık çözüm yolu, döviz, vergi ve ithalat-ihracat kuralları birlikte ele alınmalıdır.

04

Dava ve başvuru türleri

Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.

  • Tanıma ve tenfiz davası
  • Yabancı hakem kararının tenfizi davası
  • Hakem kararının iptali davası
  • Tahkim itirazı ve görev itirazları
  • Milletlerarası yetki itirazı
05

Danışmanlık ve sözleşme boyutu

Sınır ötesi sözleşmelerde uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözüm yolunun birlikte ve tutarlı biçimde seçilmesi gerekir. Tahkim şartında tahkim yeri, kurum veya kurallar, hakem sayısı ve dil belirtilmeli; devlet mahkemesi seçiliyorsa yetki anlaşmasının yazılı olması ve münhasır olup olmadığı açıkça yazılmalıdır. Kararın icra edileceği ülkede tanınma imkânı, seçimi doğrudan etkiler.

06

Genel süreç aşamaları

  1. Aşama 01

    Yabancılık unsurunun tespiti

    Tarafların vatandaşlığı, yerleşim yeri, ifa yeri veya malın bulunduğu yer gibi bağlantılar belirlenir.

  2. Aşama 02

    Uygulanacak hukuk ve yetki

    Hukuk seçimi ve yetki anlaşması varsa geçerliliği, yoksa kanuni bağlama kuralları incelenir.

  3. Aşama 03

    Yargılama veya tahkim

    Uyuşmazlık yetkili mahkemede veya tahkim anlaşmasına göre hakem heyeti önünde çözülür.

  4. Aşama 04

    Tanıma ve tenfiz

    Karar başka bir ülkede icra edilecekse o ülkenin tanıma ve tenfizTanıma ve tenfizYabancı mahkeme veya hakem kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi tanınması ya da icra edilebilir hâle getirilmesi.Hukuk sözlüğünde aç → koşulları uygulanır.

07

Bilgi ve belge hazırlığı

Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.

  • Sözleşme, hukuk seçimi ve yetki / tahkim şartı
  • Yabancı mahkeme veya hakem kararının aslı veya onaylı örneği
  • Kararın kesinleştiğini gösteren belge
  • Apostil veya konsolosluk onayı ve yeminli tercümeler
  • Tebligata ilişkin belgeler
08

Rehberler

09

Sık sorulan sorular

Yurt dışında aldığım bir mahkeme kararını Türkiye'de nasıl uygularım?

Kararın icra edilmesi için Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir; yalnızca kesin hüküm veya kesin delil etkisi isteniyorsa tanıma yeterlidir. Tenfizde karşılıklılık, kamu düzenine aykırı olmama ve savunma hakkına riayet gibi şartlar incelenir. Boşanma kararları için ayrıca idari tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → yolu bulunur.

Tahkim mi mahkeme mi daha uygundur?

Tahkim; tarafsız ve uzman hakem seçme imkânı, gizlilik ve kararın birçok ülkede tanınabilmesi gibi avantajlar sağlar; ancak masrafları yüksek olabilir ve karara karşı başvuru imkânı sınırlıdır. Uyuşmazlığın değeri, karşı tarafın varlıklarının bulunduğu ülke ve hız ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.

Hakem kararına itiraz edebilir miyim?

Hakem kararına karşı yalnızca iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir. İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; tahkim anlaşmasının geçersizliği, hakem heyetinin usule aykırı oluşumu, savunma hakkının ihlali ve kamu düzenine aykırılık bunlar arasındadır. Hakem kararının esastan yeniden incelenmesi mümkün değildir.

Sözleşmede yabancı bir hukuku seçebilir miyiz?

Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde taraflar uygulanacak hukuku seçebilir. Ancak Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları ve kamu düzeni saklıdır; tüketici ve iş sözleşmeleri gibi bazı sözleşmelerde zayıf tarafı koruyan özel sınırlamalar bulunur.

Tahkim şartında nelere dikkat edilmeli?

Uyuşmazlıkların tahkime götürüleceği açıkça belirtilmeli; tahkim yeri, uygulanacak tahkim kuralları veya kurum, hakem sayısı ve tahkim dili yazılmalıdır. Belirsiz veya çelişkili şartlar, uyuşmazlığın esasından önce tahkim şartının geçerliliği hakkında ayrı bir uyuşmazlık doğurabilir.

10

İlgili alanlar

11

Dayanak haritası

Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.

MOHUKMTKHMK

MOHUK · 8 madde

5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun

  • m. 24Hukuk seçimi · Sözleşmelerde hukuk seçimi
  • m. 40Milletlerarası yetki
  • m. 47Yetki anlaşması
  • m. 50Tenfiz · Tenfiz kararı gerekliliği
  • m. 54Tenfiz şartları
  • m. 58Yabancı mahkeme kararlarının tanınması
  • m. 60Yabancı hakem kararlarının tenfizi
  • m. 62Tenfiz isteminin reddi sebepleri
Resmî metni Mevzuat Bilgi Sisteminde açın

Kaynaklar

Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.

  1. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 24Hukuk seçimi
    • m. 50Tenfiz
  2. 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 4Tahkim anlaşması
    • m. 15İptal davası
  3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 439İç tahkimde iptal davası

İnceleme durumu

İnceleme durumu
Yayında
Hukuki inceleme
Doğan Duman Hukuk Bürosu,
Son içerik güncellemesi

Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.