Ana içeriğe geç
Doğan DumanHukuk Bürosu
Ara
Esc
  • Gündelik ifadelerle arayabilirsiniz. Ok tuşlarıyla gezinip Enter ile açın. Sorgular kaydedilmez.
Menü

Alan 10 · Kamu ve Düzenleyici · Bireysel · Ticari ve Kurumsal

İnşaat, İmar ve Kamulaştırma

Eser ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri, eksik ve ayıplı iş, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni, imar planları, yapı tatili ve yıkım, kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma.

12 alt konu · 2 rehber · 5 soru-cevap

Genel bakış

Bir yapının ortaya çıkması iki ayrı hukuki düzlemde ilerler. Bir yanda iş sahibi ile yüklenici arasındaki özel hukuk sözleşmesi vardır: ne yapılacağı, ne zaman teslim edileceği, ayıplardan kimin sorumlu olduğu. Öte yanda idare ile yapı sahibi arasındaki kamu hukuku ilişkisi bulunur: imar planı, ruhsat, denetim ve yapı kullanma izni.

KamulaştırmaKamulaştırmaKamu yararı gereken hâllerde, karşılığı peşin ödenerek özel mülkiyetteki taşınmazın idarece edinilmesi.Hukuk sözlüğünde aç → ise idarenin kamu yararı amacıyla özel mülkiyetteki bir taşınmazı bedelini ödeyerek edinmesidir. Kamulaştırma kararının hukuka uygunluğu idari yargıda, bedelin tespiti ve tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → ise adli yargıda incelenir. İdarenin usulüne uygun kamulaştırma yapmadan taşınmaza el atması durumunda ayrıca kamulaştırmasız el atmaKamulaştırmasız el atmaİdarenin usulüne uygun kamulaştırma yapmadan özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen el atması veya kullanımını kısıtlaması.Hukuk sözlüğünde aç → kuralları gündeme gelir.

02

Alanın kapsamı

  • Eser sözleşmeleri ve arsa payı karşılığı inşaat sözleşmeleri
  • Eksik, ayıplı veya geç teslim edilen işler
  • Yapı ruhsatı, yapı kullanma izni ve imar durumu
  • İmar planları ve plan değişikliklerine karşı başvurular
  • Ruhsatsız veya ruhsata aykırı yapılar: yapı tatili, yıkım ve idari para cezası
  • Kamulaştırma, bedel tespiti ve kamulaştırmasız el atma
03

Alt konular

Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.

  1. 10.01

    Eser sözleşmeleri

    Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme. İnşaat sözleşmeleri, bu sözleşme tipinin en yaygın uygulamasıdır.

  2. 10.02

    Arsa payı karşılığı inşaat

    Arsa sahibinin arsa paylarının bir kısmını, yüklenicinin yapıp teslim edeceği bağımsız bölümler karşılığında devretmeyi üstlendiği sözleşme. Taşınmaz devri borcu içerdiği için resmî şekil şartına tabidir; uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır.

  3. 10.03

    Eksik ve ayıplı iş

    Eserin sözleşmeye veya teknik kurallara aykırı yapılması. İş sahibi; ağır ayıpta sözleşmeden dönme, eseri alıkoyup bedelden indirim veya ücretsiz onarım isteme gibi seçimlik haklardan birini kullanabilir. Gizli ayıplarda bildirim, ayıbın ortaya çıkmasından sonra yapılır.

  4. 10.04

    Teslim

    Eserin iş sahibine teslimi, ayıp bildirim yükümlülüğünü ve bedelin muacceliyetini başlatır. Eserin açıkça veya örtülü kabulünden sonra yüklenici, kasten gizlediği ayıplar dışında sorumluluktan kurtulur.

  5. 10.05

    Yapı ruhsatı

    İmar Kanunu kapsamındaki bütün yapılar için, kanundaki istisnalar dışında, belediye veya valilikten ruhsat alınması zorunludur. Ruhsatlı yapıda yapılacak değişiklikler de kural olarak yeniden ruhsata bağlıdır.

  6. 10.06

    Yapı kullanma izni

    Yapı tamamen veya kısmen bittiğinde kullanılabilmesi için ruhsatı veren idareden alınan izin. Yapı kullanma izni olmayan bağımsız bölümlerde abonelik, kat mülkiyetine geçiş ve satış işlemlerinde sorunlar yaşanabilir.

  7. 10.07

    İmar planları

    Bölge, nazım ve uygulama imar planları bir taşınmazın nasıl kullanılabileceğini belirler. Plan ve plan değişiklikleri ilan edilir; askı süresinde itiraz edilebilir ve idari yargıda dava konusu yapılabilir.

  8. 10.08

    Yapı tatil işlemleri

    Ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıldığı tespit edilen yapılarda inşaatın durdurulması ve yapının mühürlenmesi. Aykırılığın giderilmesi için süre verilir; giderilmezse yıkım kararı alınabilir.

  9. 10.09

    Yıkım işlemleri

    Aykırılığı süresinde giderilmeyen yapılar hakkında encümen veya il idare kurulu kararıyla verilen yıkım kararı ve yıkımın yapılması. Bu işlemlerle birlikte idari para cezası da uygulanabilir; her ikisine karşı idari yargı yolu açıktır.

  10. 10.10

    Kamulaştırma

    İdarenin kamu yararı kararına dayanarak özel mülkiyetteki taşınmaz, kaynak veya irtifak hakkını bedelini ödeyerek edinmesi. İdare önce satın alma usulüyle anlaşma arar; anlaşma sağlanamazsa mahkemeye başvurur.

  11. 10.11

    Bedel ve tescil

    Satın alma usulüyle anlaşma sağlanamazsa idare, asliye hukuk mahkemesinden bedelin tespitini ve taşınmazın idare adına tescilini ister. Bilirkişi kurulu taşınmazı yerinde inceler; bedel kanundaki ölçütlere göre belirlenir.

  12. 10.12

    Kamulaştırmasız el atma

    İdarenin, kamulaştırma yapmadan özel mülkiyetteki bir taşınmazı fiilen kamu hizmetine ayırması. Kanunun geçici maddesi belirli tarih aralıkları için özel usul öngörür; bu usulde öncelikle uzlaşma yoluna başvurulması dava şartıdır.

04

Dava ve başvuru türleri

Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.

  • Ayıp nedeniyle bedel indirimi, onarım veya dönme talepleri
  • Gecikme nedeniyle ceza koşulu ve kira kaybı tazminatı
  • Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesine dayalı tapu iptali ve tescil
  • İmar planı ve ruhsat işlemlerine karşı iptal davası
  • Yıkım kararı ve idari para cezasına karşı dava
  • Kamulaştırma işlemine karşı iptal davası
  • Bedel tespiti ve tescil davası
  • Kamulaştırmasız el atma nedeniyle bedel talebi
05

Danışmanlık ve sözleşme boyutu

İnşaat sözleşmelerinde iş tanımı, teknik şartname, ödeme takvimi, teminatlar, gecikme ve ayıp hâlinde uygulanacak yaptırımlar, iş artışları ve fiyat farkı açık biçimde düzenlenmelidir. Arsa payı karşılığı inşaatta ise bağımsız bölümlerin paylaşımı, tapu devirlerinin inşaat seviyesine bağlanması ve yüklenicinin üçüncü kişilere satış yetkisi özel dikkat gerektirir. Yapı ruhsatı ve imar durumunun sözleşme öncesinde teyidi, sonradan ortaya çıkacak hukuki engelleri önler.

06

Genel süreç aşamaları

  1. Aşama 01

    İmar durumu ve proje

    Parselin imar durumu öğrenilir; proje imar planına ve yönetmeliklere uygun hazırlanır.

  2. Aşama 02

    Sözleşme

    İş sahibi ile yüklenici arasında eser veya arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi yapılır.

  3. Aşama 03

    Ruhsat

    Yapıya başlamadan önce yapı ruhsatı alınır; ruhsata aykırı değişiklik yeniden ruhsat gerektirir.

  4. Aşama 04

    İnşaat ve denetim

    İnşaat, yapı denetimi altında yürütülür; aykırılık hâlinde yapı tatil edilebilir.

  5. Aşama 05

    Teslim ve gözden geçirme

    İş sahibi eseri teslimden sonra gözden geçirir ve ayıpları uygun süre içinde bildirir.

  6. Aşama 06

    Yapı kullanma izni

    Yapı tamamlandığında iskân olarak bilinen yapı kullanma izni alınır.

07

Bilgi ve belge hazırlığı

Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.

  • İmar durumu belgesi ve onaylı projeler
  • Yapı ruhsatı ve varsa tadilat ruhsatları
  • İnşaat veya arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi ve ekleri
  • Hakediş, ödeme ve teslim tutanakları
  • Ayıp bildirimleri, ihtarnameler ve fotoğraflar
  • İdarenin tutanakları, encümen kararları ve tebligatlar
  • Kamulaştırma bildirimleri ve kıymet takdir raporları
08

Rehberler

  • Ayrıntılı rehber · 3 dk

    Ayıplı inşaat ve yüklenicinin sorumluluğu

    Teslim alınan bir yapıda ortaya çıkan eksik ve ayıplar için gözden geçirme ve bildirim yükümlülüğünü, iş sahibinin seçimlik haklarını ve zamanaşımı sürelerini anlatan rehber.

  • Ayrıntılı rehber · 4 dk

    Riskli yapı tespitinden yeni binaya: malik olarak süreci okumak

    Binanız riskli yapı olarak tespit edildiğinde hangi aşamaların geleceğini, hangi kararların çoğunlukla alındığını ve itiraz ile dava yolunun nasıl ayrıştığını anlatan rehber.

09

Sık sorulan sorular

Teslim aldığım dairede sonradan ayıp çıktı; hâlâ talepte bulunabilir miyim?

Olağan bir gözden geçirmede fark edilemeyen ayıplar sonradan ortaya çıkarsa, iş sahibi bunu öğrenir öğrenmez yükleniciye bildirmelidir. Bildirim yapılmazsa eser bu ayıpla kabul edilmiş sayılabilir. Yüklenicinin kasten gizlediği ayıplar için sorumluluğu ayrıca devam eder; zamanaşımıZamanaşımıSona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.Hukuk sözlüğünde aç → süreleri kanunda düzenlenmiştir.

Yüklenici daireleri zamanında teslim etmedi; neler isteyebilirim?

Sözleşmede ceza koşuluCeza koşuluBorcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi önceden kararlaştırılan edim.Hukuk sözlüğünde aç → öngörülmüşse ceza istenebilir. Ayrıca temerrüde ilişkin genel kurallar çerçevesinde gecikme tazminatı (örneğin kira kaybı) talep edilebilir veya koşulları varsa sözleşmeden dönülebilir. Seçilecek yol, sözleşmenin hükümlerine ve inşaatın seviyesine göre belirlenir.

Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesini adi yazılı yapabilir miyiz?

Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmî şekle tabidir. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi arsa paylarının devri borcunu içerdiği için resmî şekilde, uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır. Şekle aykırı sözleşmenin sonuçları somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Ruhsatsız yapı için verilen yıkım kararına itiraz edebilir miyim?

Yıkım kararı ve idari para cezası idari işlemdir; tebliğden itibaren İdari Yargılama Usulü Kanunundaki süre içinde idare mahkemesinde iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir. Yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → da istenebilir. Ayrıca aykırılığın giderilerek ruhsat alınması imkânı olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Kamulaştırma bedeli düşük bulunursa ne yapılabilir?

Bedel tespiti ve tescil davasında mahkeme bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → kurulu aracılığıyla bedeli kanundaki ölçütlere göre belirler; taraflar bilirkişi raporuna itiraz edebilir. Kamulaştırma işleminin kendisine, yani kamu yararı kararına ve işlemin hukuka uygunluğuna karşı ise idari yargıda ayrı bir dava açılır.

10

İlgili alanlar

11

Dayanak haritası

Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.

İmar K.2942 s.TBKİYUKTMKAnayasa

İmar K. · 5 madde

3194 sayılı İmar Kanunu

  • m. 8Planların hazırlanması ve yürürlüğe konulması
  • m. 21Yapı ruhsatı · Yapı ruhsatı zorunluluğu
  • m. 30Yapı kullanma izni
  • m. 32Ruhsatsız yapılar · Ruhsatsız ve ruhsata aykırı yapılarda yapı tatili · Yıkım kararı
  • m. 42İmar mevzuatına aykırılıkta idari para cezaları
Resmî metni Mevzuat Bilgi Sisteminde açın

Kaynaklar

Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.

  1. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 470Eser sözleşmesi
  2. 3194 sayılı İmar Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 21Yapı ruhsatı
    • m. 32Ruhsatsız yapılar
  3. 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 10Bedel tespiti ve tescil
    • geçici m. 6Kamulaştırmasız el atma
  4. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (yeni sekmede açılır)

    Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026

    • m. 7İdari dava açma süresi

İnceleme durumu

İnceleme durumu
Yayında
Hukuki inceleme
Doğan Duman Hukuk Bürosu,
Son içerik güncellemesi

Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.