Hukuk Sözlüğü

Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza.

Kişisel Veriler

Tutuklama yerine uygulanabilen, imza yükümlülüğü veya yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirler.

Ceza Hukuku

Kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarının kaydedildiği resmî kayıt; kanuni koşullarla silinebilir veya arşiv kaydına alınır.

Ceza Hukuku · İnfaz ve Hüküm Sonrası

Yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücü bulunmayan kişilerin bu giderlerden geçici olarak muaf tutulması.

Yargılama ve Kanun Yolları

Tarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.

Arabuluculuk ve Uzlaştırma — Bkz. Dava şartı, İcra edilebilirlik şerhi

Taraflarca kararlaştırılan veya objektif olarak bulunması gereken nitelikleri taşımayan mal.

Tüketici Hukuku

Bireysel başvurudan önce kanunda öngörülen idari ve yargısal yolların kullanılmış olması koşulu.

İnsan Hakları

Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.

Yargılama ve Kanun Yolları

Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ortak korumasındaki bir hakkın kamu gücüyle ihlal edildiğini ileri süren kişinin, olağan yolları tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurusu.

İnsan Hakları — Bkz. Başvuru yollarının tüketilmesi

Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi önceden kararlaştırılan edim.

Borçlar ve Sözleşmeler

Çevresel Etki Değerlendirmesi: projelerin çevreye olası etkilerinin önceden belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci.

Çevre ve Enerji

Mahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şart; eksikliği davanın usulden reddine yol açabilir.

Yargılama ve Kanun Yolları · Arabuluculuk ve Uzlaştırma — Bkz. Arabuluculuk

Bir delilin kaybolma veya ileride ortaya konulmasının güçleşme tehlikesine karşı dava öncesinde veya dava sırasında incelenmesi.

Yargılama ve Kanun Yolları

Hükümlü veya şüphelinin belirli yükümlülükler altında toplum içinde denetlenmesi.

İnfaz ve Hüküm Sonrası

Ölüm sonucu, ölenin desteğinden yoksun kalan kişilerin uğradığı zararın tazmini.

Tazminat ve Sorumluluk · Sigorta ve Trafik

Bir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan kullanan kişiden istenen haksız işgal tazminatı.

Gayrimenkul ve Eşya

Eşler başka bir rejim seçmedikçe uygulanan yasal mal rejimi; evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen malvarlığı değerlerini kapsar.

Aile ve Boşanma

Malikin, taşınmazına haksız olarak yapılan müdahalenin sona erdirilmesini istediği dava.

Gayrimenkul ve Eşya — Bkz. Ecrimisil

Bir internet içeriğine veya sitesine Türkiye’den erişimin teknik olarak engellenmesi.

Bilişim ve Teknoloji

Sahibinin hususiyetini taşıyan ve kanunda sayılan türlerden birine giren fikir ve sanat ürünü.

Fikrî Mülkiyet · Basın ve Medya

Yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşme.

İnşaat, İmar, Kamulaştırma · Borçlar ve Sözleşmeler

Şirket ortaklarının veya pay sahiplerinin kanun ve esas sözleşmede belirtilen konularda karar aldığı organ.

Ticaret ve Şirketler

Yakalanan kişinin soruşturma işlemleri için kanuni süre içinde özgürlüğünün kısıtlanması.

Ceza Hukuku — Bkz. Tutuklama

Alacağın tahsili için borçlunun malına icra dairesince el konulması.

İcra, İflas ve Konkordato

Sona ermesiyle hakkın kendisinin ortadan kalktığı süre; hâkim tarafından kendiliğinden gözetilir.

Yargılama ve Kanun Yolları — Bkz. Zamanaşımı

Bir teşebbüsün pazarda rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat ve arz gibi unsurları belirleyebilme gücü.

Rekabet Hukuku

Kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar verilmesi; zarar verenin tazmin yükümlülüğünü doğurur.

Tazminat ve Sorumluluk — Bkz. Manevi tazminat

Sigortalı olarak bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkemece tespiti.

Sosyal Güvenlik

Şirket veya varlık alımı öncesinde hedefin hukuki durumunun ve risklerinin sistematik olarak incelenmesi.

Birleşme ve Devralma

Kanuni koşulların varlığı hâlinde mahkûmiyet hükmünün sanık hakkında hukuki sonuç doğurmamasını ve denetim süresine bağlanmasını sağlayan kurum.

Ceza Hukuku

Arabuluculuk anlaşma belgesine mahkemece verilen ve belgeyi ilam niteliğinde belge hâline getiren şerh.

Arabuluculuk ve Uzlaştırma

Cumhuriyet savcısının soruşturma sonunda kamu davası açmak için düzenlediği belge.

Ceza Hukuku

Belirsiz süreli iş sözleşmesini bildirim sürelerine uymadan fesheden tarafın ödediği tazminat.

İş Hukuku

Para alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulması.

İcra, İflas ve Konkordato · Yargılama ve Kanun Yolları — Bkz. İhtiyati tedbir

Dava konusu üzerinde mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya önemli bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemece verilen geçici koruma kararı.

Yargılama ve Kanun Yolları — Bkz. İhtiyati haciz

İdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.

İdare Hukuku — Bkz. Tam yargı davası, Yürütmenin durdurulması

İlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.

Yargılama ve Kanun Yolları — Bkz. Temyiz

Kanunda sayılan hâllerde sigortalının bedenen veya ruhen engelli hâle gelmesine yol açan olay.

İş Hukuku · Sosyal Güvenlik

İş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli sebep olmadan yapılan feshe karşı açtığı dava.

İş Hukuku

Kamu ihalesinde idareye şikâyet başvurusunun ardından Kamu İhale Kurumuna yapılan başvuru.

Kamu İhalesi

Borçlunun ödeme emrine itirazıyla duran takibin devamı için alacaklının açtığı dava.

İcra, İflas ve Konkordato

Kanunun karşılığında idari yaptırım uygulanmasını öngördüğü haksızlık; suçtan farklı olarak idari para cezası gibi yaptırımlara bağlanır.

İdare Hukuku · Ceza Hukuku

Kamu yararı gereken hâllerde, karşılığı peşin ödenerek özel mülkiyetteki taşınmazın idarece edinilmesi.

İnşaat, İmar, Kamulaştırma — Bkz. Kamulaştırmasız el atma

İdarenin usulüne uygun kamulaştırma yapmadan özel mülkiyetteki taşınmaza fiilen el atması veya kullanımını kısıtlaması.

İnşaat, İmar, Kamulaştırma

Arsa sahibinin arsasından pay devretmeyi, yüklenicinin de bunun karşılığında bağımsız bölümler inşa edip teslim etmeyi üstlendiği sözleşme türü.

İnşaat, İmar, Kamulaştırma · Kentsel Dönüşüm — Bkz. Eser sözleşmesi

Kefilin, borçlunun borcunu ödememesinin sonuçlarından alacaklıya karşı sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme; sıkı şekil koşullarına tabidir.

Banka ve Finans · Borçlar ve Sözleşmeler

Bir karara karşı kanun yollarına başvurma imkânının tükenmesi veya süresinde başvurulmaması sonucu kararın artık değiştirilemez hâle gelmesi.

Yargılama ve Kanun Yolları

Kanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesi sona eren işçiye çalışma süresine göre ödenen tazminat.

İş Hukuku — Bkz. İhbar tazminatı

Kira bedelinin hâkim tarafından yeniden belirlenmesi istemi.

Kira ve Kat Mülkiyeti

Kişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.

Kişiler Hukuku

Velayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla görüşme ve ilişki kurma hakkı.

Aile ve Boşanma · Çocuk Hukuku

Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi.

Kişisel Veriler — Bkz. Özel nitelikli kişisel veri, Veri sorumlusu

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarla mahkeme denetiminde yaptığı yeniden yapılandırma anlaşması.

İcra, İflas ve Konkordato

Şiddet gören veya şiddet tehlikesi altındaki kişiler için 6284 sayılı Kanun kapsamında verilen koruyucu ve önleyici tedbirler.

Aile ve Boşanma

Hükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirmesi üzerine, kalan kısmı dışarıda geçirmek üzere salıverilmesi.

İnfaz ve Hüküm Sonrası — Bkz. Denetimli serbestlik

Yeterli şüphe oluşturacak delil bulunmaması veya kovuşturma olanağının bulunmaması hâlinde savcının verdiği karar; buna karşı itiraz edilebilir.

Ceza Hukuku

Kişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle uğranılan manevi zararın giderilmesi için hükmedilen para.

Tazminat ve Sorumluluk · Kişiler Hukuku

Bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen işaret.

Fikrî Mülkiyet — Bkz. Patent

Bir borcun bulunmadığının tespiti için açılan dava.

İcra, İflas ve Konkordato

Mirasçıları ve miras paylarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noterden alınan belge.

Miras Hukuku

Yasal veya atanmış mirasçının kanuni süre içinde mirası kabul etmediğini sulh hukuk mahkemesine beyan etmesi.

Miras Hukuku — Bkz. Mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Bir borcun ifasının istenebilir hâle gelmesi.

Borçlar ve Sözleşmeler

Mirasbırakanın mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla bağışlamayı satış gibi göstermesi; mirasçılar tapu iptali ve tescil isteyebilir.

Miras Hukuku

Kanunda öngörülen hâllerde bir kişinin geçimine katkı için ödenmesine karar verilen para; tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası türleri vardır.

Aile ve Boşanma

Paylı veya elbirliği mülkiyetinde ortaklığın, malın aynen bölünmesi veya satılarak bedelinin paylaştırılması yoluyla sona erdirilmesi.

Gayrimenkul ve Eşya · Miras Hukuku

İlamsız takipte icra dairesinin borçluya borcu ödemesi veya itiraz etmesi için gönderdiği emir.

İcra, İflas ve Konkordato — Bkz. İtirazın iptali davası

Sağlık, biyometrik ve genetik veriler, din ve mezhep, ceza mahkûmiyeti gibi kanunda sayılan ve daha sıkı korunan veriler.

Kişisel Veriler

Yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için verilen koruma belgesi.

Fikrî Mülkiyet

Şirket ortaklık payının başka bir kişiye devredilmesi; şirket türüne göre şekil ve onay koşullarına bağlıdır.

Ticaret ve Şirketler · Birleşme ve Devralma

Riskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı.

Kentsel Dönüşüm — Bkz. Salt çoğunluk

Bir başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği miktarı asıl sorumluya karşı talep etmesi.

Sigorta ve Trafik

Bazı yasal mirasçılara kanunla güvence altına alınan ve ölüme bağlı tasarrufla ortadan kaldırılamayan miras payı.

Miras Hukuku — Bkz. Tenkis

Toplamın yarısından fazlası. Kentsel dönüşüm uygulamalarında kişi sayısına göre değil, hisseler oranında hesaplanır.

Kentsel Dönüşüm

Kovuşturmanın başlamasından, yani iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi.

Ceza Hukuku — Bkz. Şüpheli, İddianame

Kanunda sayılan hâllerde yabancının Türkiye’den çıkarılmasına ilişkin idari karar.

Yabancılar ve Göç

Soruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.

Ceza Hukuku — Bkz. Sanık

Tarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.

Uluslararası Özel Hukuk ve Tahkim · Spor Hukuku

Kiracının kiralananı belirli bir tarihte boşaltacağını yazılı olarak üstlendiği beyan; geçerliliği kanuni koşullara bağlıdır.

Kira ve Kat Mülkiyeti

İdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat davası.

İdare Hukuku

Yabancı mahkeme veya hakem kararının Türkiye’de kesin hüküm etkisi tanınması ya da icra edilebilir hâle getirilmesi.

Uluslararası Özel Hukuk ve Tahkim

Tapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı iddiasıyla kaydın iptali ve hak sahibi adına tescili istenen dava.

Gayrimenkul ve Eşya — Bkz. Tescil

Bir işlem veya belgenin kanuni usulüne uygun olarak ilgilisine bildirilmesi; birçok sürenin başlangıcını belirler.

Yargılama ve Kanun Yolları

Muaccel bir borcun ihtar veya kesin vade gününün geçmesine rağmen ifa edilmemesi; borçlu temerrüdü özel sonuçlar doğurur.

Borçlar ve Sözleşmeler

Kararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.

Yargılama ve Kanun Yolları — Bkz. İstinaf

Saklı payı zedeleyen tasarrufların saklı pay oranında indirilmesi istemi.

Miras Hukuku

Bir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.

Gayrimenkul ve Eşya

Telefon, e-posta veya kısa mesaj gibi araçlarla ticari amaçlarla gönderilen ileti; kural olarak alıcının önceden onayına bağlıdır.

E-Ticaret ve Reklam

Kuvvetli suç şüphesi ve kanuni tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde hâkim kararıyla uygulanan koruma tedbiri.

Ceza Hukuku — Bkz. Adli kontrol

Kanunla belirlenen parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu olan idari merci; sınır her yıl güncellenir.

Tüketici Hukuku

Kanunda belirtilen hâllerde vergi ve cezaların idare ile mükellef arasında anlaşılarak belirlenmesi.

Vergi

Ceza muhakemesinde, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânı.

Arabuluculuk ve Uzlaştırma · Ceza Hukuku

Kısıtlanan veya velayet altında bulunmayan küçüğün kişisel ve malvarlığı haklarını korumak ve onu temsil etmek üzere atanan kişi.

Kişiler Hukuku · Çocuk Hukuku

Bir kişinin başkasını kendi adına hukuki işlem yapmaya yetkilendirdiği belge; avukata verilen dava vekâletnamesi kural olarak noterde düzenlenir.

Yargılama ve Kanun Yolları

Ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.

Aile ve Boşanma · Çocuk Hukuku — Bkz. Kişisel ilişki

Vergiyi doğuran olayın ve matrahın zamanında bildirilmemesi veya eksik bildirilmesi nedeniyle verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi ya da eksik tahakkuk ettirilmesi.

Vergi

Kişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu kişi.

Kişisel Veriler

Harçlar, tebligat, bilirkişi ve tanık giderleri ile vekâlet ücreti gibi yargılama nedeniyle yapılan giderler.

Yargılama ve Kanun Yolları

Mirasbırakanın vasiyetine bakılmaksızın kanun gereği mirasçı olan kişi; altsoy, anne-baba zümresi, büyükanne-büyükbaba zümresi ve sağ kalan eş.

Miras Hukuku — Bkz. Saklı pay

Kat mülkiyetine tabi yapıda kat malikleri arasındaki ilişkileri, yönetimi ve kullanım kurallarını düzenleyen ve bütün malikleri bağlayan sözleşme.

Kira ve Kat Mülkiyeti

İdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.

İdare Hukuku

Sona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.

Yargılama ve Kanun Yolları · Borçlar ve Sözleşmeler — Bkz. Hak düşürücü süre