Sık Sorulan Sorular

Kanun, tespitin öncelikle yapı malikleri veya kanuni temsilcileri tarafından, masrafları kendilerine ait olmak üzere lisanslı kuruluşlara yaptırılmasını öngörür. İdare de tespiti resen yapabilir veya maliklere süre vererek isteyebilir.

Hayır. Riskli yapıRiskli yapıRiskli alan içinde veya dışında olup ekonomik ömrünü tamamlamış olan ya da yıkılma veya ağır hasar görme riski taşıdığı ilmî ve teknik verilere dayanılarak tespit edilen yapı.Hukuk sözlüğünde aç → tespitine karşı itiraz, kanunda öngörülen süre içinde yapılır ve teknik heyetçe incelenir. Kanun kapsamındaki idari işlemlere karşı ise idari yargıda dava açılabilir. İki yolun süreleri ve muhatapları farklıdır; hangisinin uygulanacağı işlemin niteliğine bağlıdır.

Kanun, uygulamanın yapılış biçimine ilişkin kararların paydaşların hisseleri oranında salt çoğunluğuyla alınmasını öngörür. Ancak bazı işlemler için kanunda ayrıca bütün maliklerin muvafakati aranır. Hangi işlem için hangi çoğunluğun gerektiği, işlemin türüne göre ayrıca incelenmelidir.

Anlaşma ile tahliye edilen yapıların kiracılarına kira yardımı yapılabileceği kanunda düzenlenmiştir. Kira sözleşmesinin sona ermesi ve kiralayanla ilişkiler ise Türk Borçlar Kanunu hükümlerine göre ayrıca değerlendirilir.

Sözleşme hükümleri ve genel borçlar hukuku kuralları ilk başvuru noktasıdır. Bunun yanında 6306 sayılı Kanun, yükleniciden kaynaklanan sebeplerle işin başlamaması veya durması hâlinde maliklerin belirli koşullarla salt çoğunlukla fesih kararı alabilmesini ve Başkanlıktan tespit istenmesini düzenler.

Kanun, yıkımdan sonra arsa hâline gelen taşınmazda Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre ortaklığın giderilmesi davası açılabileceğini; bu davanın açılmış olmasının ise salt çoğunlukla karar alınmasına engel olmadığını belirtir.

Ağır ceza mahkemesinin görevine giren davalardır. Bu mahkemeler; kanunda sayılan bazı suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin davalara bakar. Ayrı bir ceza hukuku dalı söz konusu değildir; uygulanan maddi kurallar Türk Ceza Kanunu ve özel kanunlardan gelir.

Kural olarak zorunlu değildir; ancak şüpheliŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç → her aşamada müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir. Çocuklar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar gibi kanunda sayılan hâllerde ise müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir.

Kanun, şüpheliŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç → veya sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğunun hatırlatılmasını zorunlu kılar. Susma hakkının kullanılması tek başına suçluluğun delili sayılamaz; ne zaman ve nasıl kullanılacağı ise somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.

Her ikisi de koruma tedbiridir ve tutuklamaTutuklamaKuvvetli suç şüphesi ve kanuni tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde hâkim kararıyla uygulanan koruma tedbiri.Hukuk sözlüğünde aç → nedenlerinin varlığını gerektirir. Tutuklama kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır; adli kontrolAdli kontrolTutuklama yerine uygulanabilen, imza yükümlülüğü veya yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirler.Hukuk sözlüğünde aç → ise kişiyi serbest bırakarak yurt dışı yasağı veya imza yükümlülüğü gibi daha hafif yükümlülükler getirir. Ölçülülük ilkesi gereği önce daha hafif tedbirin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Mağdur ve suçtan zarar görenler, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. Katılan sıfatı; delil sunma, duruşmalara katılma ve kanun yollarına başvurma gibi haklar sağlar.

İstinafİstinafİlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → ve temyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → süreleri Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenir ve kısadır. Süre, hükmün açıklanması veya tebliğiyle işlemeye başlar. Kesin süreyi ve başlangıç tarihini dosyanın koşullarına göre ayrıca kontrol etmek gerekir.

Hayır. Koşullu salıverilmeKoşullu salıverilmeHükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirmesi üzerine, kalan kısmı dışarıda geçirmek üzere salıverilmesi.Hukuk sözlüğünde aç → ve denetimli serbestlikDenetimli serbestlikHükümlü veya şüphelinin belirli yükümlülükler altında toplum içinde denetlenmesi.Hukuk sözlüğünde aç → oranları suç türüne, suç tarihine, mükerrirliğe ve yapılan kanun değişikliklerine göre değişir. Tutukluluk mahsubu ve disiplin durumu da sonucu etkiler. Resmî hesap müddetnamede yer alır; müddetnameye itiraz edilebilir.

Müddetname Cumhuriyet başsavcılığınca düzenlenir. Hesaplamaya ilişkin itirazlar Ceza Muhakemesi Kanunu ve infaz mevzuatındaki usullerle ileri sürülür. İtirazın hangi merciye ve hangi sürede yapılacağı somut işleme göre belirlenmelidir.

Hayır. Koşullu salıverilmeKoşullu salıverilmeHükümlünün cezasının kanunda belirtilen kısmını iyi hâlli olarak infaz kurumunda geçirmesi üzerine, kalan kısmı dışarıda geçirmek üzere salıverilmesi.Hukuk sözlüğünde aç →, cezanın kanunda belirtilen kısmı iyi hâlle çekildikten sonra kalan kısmın denetim süresi içinde dışarıda geçirilmesidir. Denetimli serbestlikDenetimli serbestlikHükümlü veya şüphelinin belirli yükümlülükler altında toplum içinde denetlenmesi.Hukuk sözlüğünde aç → ise koşullu salıverilmeye kalan belirli bir sürenin, hükümlünün rızasıyla dışarıda ve denetim altında infaz edilmesidir. Koşulları ve sonuçları farklıdır.

İnfaz kurumu ve diğer infaz mercilerinin işlemlerine karşı infaz hâkimliğine şikâyet yolu açıktır. Şikâyet süresi kısadır; işlemin öğrenildiği tarihin belgelenmesi önemlidir. İnfaz hâkimliği kararlarına karşı da itiraz yolu bulunur.

Adli Sicil Kanunu, kayıtların hangi koşullarla arşiv kaydına alınacağını ve arşiv kayıtlarının ne zaman tamamen silineceğini düzenler. Süreler, cezanın türüne ve infazın tamamlanmasına göre değişir. Arşiv kayıtlarına yalnızca kanunda sayılan amaçlarla erişilebilir.

Yargılamanın yenilenmesi, kesinleşmiş hükme karşı başvurulabilen olağanüstü bir yoldur ve yalnızca kanunda sayılan nedenlerle istenebilir. Yeni delillerin ortaya çıkması veya insan hakları ihlal kararı gibi nedenler bunlar arasındadır.

Türk Medeni Kanunu, anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olmasını arar. Ayrıca hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve malî sonuçlar ile çocukların durumuna ilişkin düzenlemeyi uygun bulması gerekir.

Kanunda sabit bir tutar veya oran yoktur. Hâkim; tarafların gelirlerini, giderlerini, çocukların ihtiyaçlarını ve hakkaniyeti birlikte değerlendirir. Koşullar sonradan önemli ölçüde değişirse nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması istenebilir.

VelayetVelayetErgin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.Hukuk sözlüğünde aç → düzenlemesinde belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun yaşı, eğitimi, kurduğu bağlar ve ebeveynlerin bakım imkânları değerlendirilir; gerektiğinde uzman görüşü alınır ve çocuk idrak çağındaysa dinlenebilir.

Yasal mal rejiminde evlilikten önce edinilen mallar kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Ancak evlilik süresince bu mala yapılan katkılar veya kredi ödemeleri, katkı ya da değer artış payı talebine konu olabilir. Sonuç, ödemelerin kaynağına ve tarihine göre değişir.

Konut tapuda yalnızca bir eş adına kayıtlı olsa bile, aile konutu niteliğindeyse diğer eşin açık rızası olmadan devredilemez ve konut üzerindeki haklar sınırlandırılamaz. Tapuya aile konutu şerhi verilmesi üçüncü kişilere karşı korumayı güçlendirir.

Yabancı boşanma kararı, kanundaki şartlar sağlanırsa nüfus müdürlüğü veya dış temsilcilik aracılığıyla doğrudan nüfus kütüğüne tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → edilebilir. Şartlar sağlanmazsa Türkiye'de tanıma davası açılması gerekir. Tescil veya tanıma yapılana kadar nüfus kayıtları değişmez.

Çocuğu ilgilendiren her kararda onun yaşama, gelişme, korunma ve katılım haklarının öncelikli olarak gözetilmesi ilkesidir. Ebeveynlerin istekleri önemli olsa da belirleyici ölçüt çocuğun bedensel, ruhsal ve sosyal gelişimi açısından en uygun çözümdür.

Çocuğun ana babası, vasisi, çocuğun bakım ve gözetiminden sorumlu kişiler, ilgili kurumlar ve Cumhuriyet savcısı tedbir talep edebilir; hâkim resen de karar verebilir. Tedbirler mümkün olduğunca çocuğun kendi aile ortamında uygulanacak şekilde seçilir.

Türkiye ve çocuğun bulunduğu ülke 1980 tarihli Lahey Sözleşmesine tarafsa, merkezi makam aracılığıyla iade başvurusu yapılabilir. Başvurunun zamanı önemlidir; çocuğun yeni ortamına uyum sağlaması iade incelemesini etkileyebilir. VelayetVelayetErgin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.Hukuk sözlüğünde aç → kararı ve mutad mesken bilgileri bu süreçte temel belgelerdir.

Çocuğun kimliğini belirli kılan görüntüler kişisel veriKişisel veriKimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi.Hukuk sözlüğünde aç → ve kişilik hakkıKişilik hakkıKişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.Hukuk sözlüğünde aç → kapsamındadır. Önce paylaşımı yapan kişi veya platformdan kaldırma istenebilir. Özel hayatın gizliliğini ihlal eden içerikler için 5651 sayılı Kanunun 9/A maddesi kapsamında erişimin engellenmesiErişimin engellenmesiBir internet içeriğine veya sitesine Türkiye’den erişimin teknik olarak engellenmesi.Hukuk sözlüğünde aç → başvurusu yapılabilir; ayrıca hukuk mahkemesinden saldırının önlenmesi ve ihtiyati tedbirİhtiyati tedbirDava konusu üzerinde mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya önemli bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemece verilen geçici koruma kararı.Hukuk sözlüğünde aç → istenebilir. Kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hâkimliğinden erişim engeli verilmesini düzenleyen 9. madde, Anayasa Mahkemesi kararıyla 10 Ekim 2024'ten itibaren yürürlükten kalkmıştır.

Kamu okullarının işlemleri idari işlem niteliğindedir; önce idari başvuru yolları kullanılabilir, ardından idari yargıda dava açılabilir. Özel okullarda ise sözleşme ilişkisi ve özel öğretim kurumları mevzuatı birlikte değerlendirilir.

Türk Medeni Kanunu ret süresini üç ay olarak belirler. Süre, yasal mirasçılar için kural olarak mirasçı olduklarını öğrendikleri, atanmış mirasçılar için tasarrufun kendilerine bildirildiği tarihten başlar. Ret, sulh hukuk mahkemesine yapılan açık beyanla gerçekleşir.

Mirası kabul eden mirasçılar, terekenin borçlarından kural olarak şahsen ve müteselsilen sorumludur. Bu nedenle borca batık bir terekede süresi içinde mirası reddetmek önem taşır. Ölüm tarihinde ödemeden aczi açıkça belli olan terekede ise miras reddedilmiş sayılır; bunun tespiti ayrıca istenebilir.

El yazılı vasiyetname, baştan sona miras bırakanın el yazısıyla yazılması, düzenlendiği yılın, ayın ve günün belirtilmesi ve imzalanması şartıyla geçerlidir. Şekil eksikliği iptal sebebi olabilir.

Bu tür işlemler uygulamada muris muvazaasıMuris muvazaasıMirasbırakanın mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla bağışlamayı satış gibi göstermesi; mirasçılar tapu iptali ve tescil isteyebilir.Hukuk sözlüğünde aç → olarak adlandırılır. Görünüşteki satışın gerçekte mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yapılmış bir bağış olduğu ispatlanabilirse tapu iptali ve tescilTapu iptali ve tescilTapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı iddiasıyla kaydın iptali ve hak sahibi adına tescili istenen dava.Hukuk sözlüğünde aç → istenebilir. Satış bedelinin gerçekliği, tarafların ekonomik durumu ve işlemin zamanı gibi olgular değerlendirilir.

Her mirasçı paylaşma isteyebilir. Anlaşma sağlanamazsa ortaklığın giderilmesi davası açılabilir; mahkeme malın aynen bölünmesine veya satılarak bedelin paylaştırılmasına karar verebilir. Bu dava türünde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Kanun "haklı sebep" arar ve bunları saymaz. Uygulamada adın toplumda gülünç karşılanması, kişinin farklı bir adla tanınması veya dini ve kültürel nedenler gibi durumlar değerlendirilir. Hâkim somut olayın koşullarına göre karar verir.

Nüfus kayıtları kural olarak ancak kesinleşmiş mahkeme kararıyla düzeltilebilir. Kayıt düzeltme davasında doğum tarihinin gerçeğe aykırı olduğu okul kayıtları, sağlık kayıtları, tanık beyanları ve gerekirse kemik yaşı tespiti gibi delillerle ispatlanır.

Türk Medeni Kanunu; saldırının önlenmesini, sürmekte olan saldırının durdurulmasını ve sona ermiş olsa bile etkisi devam eden saldırının hukuka aykırılığının tespitini isteme imkânı tanır. Ayrıca maddi ve manevi tazminatManevi tazminatKişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle uğranılan manevi zararın giderilmesi için hükmedilen para.Hukuk sözlüğünde aç → talep edilebilir. İnternet içeriklerinde dava sırasında ihtiyati tedbirİhtiyati tedbirDava konusu üzerinde mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya önemli bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemece verilen geçici koruma kararı.Hukuk sözlüğünde aç → istenebilir; özel hayatın gizliliği ihlallerinde ayrıca idari başvuru yolu bulunur. Kişilik hakkıKişilik hakkıKişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.Hukuk sözlüğünde aç → ihlallerinde sulh ceza hâkimliğinden erişim engeli verilmesini düzenleyen hüküm ise Anayasa Mahkemesi kararıyla 10 Ekim 2024'ten itibaren yürürlükten kalkmıştır.

Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle işlerini göremeyen, sürekli bakıma muhtaç olan ya da başkalarının güvenliğini tehdit eden ergin kısıtlanabilir. Karar sağlık kurulu raporuna dayanır ve kişinin dinlenmesi gerekir. Kişi yaşlılık, engellilik, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemediğini ispat ederse kendi isteğiyle de kısıtlanmayı talep edebilir.

Kanuna veya tüzüğe aykırı genel kurulGenel kurulŞirket ortaklarının veya pay sahiplerinin kanun ve esas sözleşmede belirtilen konularda karar aldığı organ.Hukuk sözlüğünde aç → kararlarına karşı, toplantıda bulunup karara olumsuz oy veren ve bunu tutanağa geçiren üyeler ile her hâlükârda kanuna veya tüzüğe aykırılığı ileri süren üyeler iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açabilir. Dava açma süreleri kanunda belirtilmiştir.

Paydaş kendi payını kural olarak serbestçe devredebilir. Ancak payın paydaş olmayan üçüncü bir kişiye satılması hâlinde diğer paydaşlar yasal önalım hakkını kullanarak payı aynı koşullarla satın almayı talep edebilir.

Hayır. Kanun önce malın aynen bölünmesini öngörür; aynen bölme mümkün değilse veya malın değerinde önemli bir azalma doğuracaksa satış yoluyla ortaklığın giderilmesine karar verilir. Bu dava türünde dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Malik, taşınmazın geri verilmesini ve haksız elatmanın önlenmesini isteyebilir. Ayrıca kötüniyetli kullanım süresi için ecrimisilEcrimisilBir taşınmazı hak sahibinin izni olmadan kullanan kişiden istenen haksız işgal tazminatı.Hukuk sözlüğünde aç → talep edilebilir. Üzerine yapı yapılmışsa yıkım ve eski hâle getirme de istenebilir; somut olayda temliken tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → gibi farklı talepler de gündeme gelebilir.

Hayır. Satış vaadi sözleşmesi tapu devrini değil, ileride devir yapma borcunu doğurur. Karşı taraf devirden kaçınırsa sözleşmeye dayanarak tapu iptali ve tescilTapu iptali ve tescilTapu kaydının gerçek hak durumunu yansıtmadığı iddiasıyla kaydın iptali ve hak sahibi adına tescili istenen dava.Hukuk sözlüğünde aç → davası açılabilir; bu davada sözleşmenin geçerliliği ve bedelin ödenmesi incelenir.

Malik çıplak mülkiyeti devredebilir; ancak intifa hakkı sicile tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → edildiği için yeni malike karşı da devam eder. İntifa hakkı sahibi, kural olarak hakkı sona erene kadar maldan yararlanmayı sürdürür.

Konut ve çatılı işyeri kiralarında belirli süreli sözleşmenin süresinin bitmesi tek başına tahliye sebebi değildir; kiracı bildirimde bulunmadıkça sözleşme aynı koşullarla bir yıl uzar. Kiraya veren ancak kanundaki sebeplere dayanarak veya on yıllık uzama süresinin sonunda kanundaki bildirimle sözleşmeyi sona erdirebilir.

Yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak artış, bir önceki kira yılında tüketici fiyat endeksindeki on iki aylık ortalamalara göre değişim oranını geçemez. Beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen sözleşmelerde ise bedel, hâkim tarafından emsal kiralar ve kiralananın durumu dikkate alınarak hakkaniyete göre belirlenebilir. Belirli dönemler için ayrıca geçici düzenlemeler yapılmış olabileceğinden güncel mevzuat kontrol edilmelidir.

Kanuna göre para olarak verilen güvencenin vadeli bir hesaba yatırılması gerekir. Sözleşmenin sona ermesinden sonra kiraya veren belirli bir süre içinde kiracıya karşı dava veya takip başlattığını bankaya bildirmezse banka güvenceyi kiracının istemi üzerine geri verir. Güvence elden verilmişse iadesi için alacak talebinde bulunulabilir; bu uyuşmazlıklarda da arabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç → dava şartıdır.

Yönetici, ödenmeyen ortak gider ve aidat için kanundaki gecikme tazminatıyla birlikte icra takibi başlatabilir veya dava açabilir. Kat Mülkiyeti Kanunundan kaynaklanan uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.

Kanuna, yönetim planına veya önceki kurul kararlarına aykırı kararların iptali için kat maliki, kanunda belirtilen süreler içinde sulh hukuk mahkemesinde dava açabilir. Toplantıya katılıp katılmamanıza göre sürenin başlangıcı değişebilir.

Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, 2004 sayılı Kanuna göre ilamsız icra yoluyla tahliyeye ilişkin hükümler hariç olmak üzere, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Olağan bir gözden geçirmede fark edilemeyen ayıplar sonradan ortaya çıkarsa, iş sahibi bunu öğrenir öğrenmez yükleniciye bildirmelidir. Bildirim yapılmazsa eser bu ayıpla kabul edilmiş sayılabilir. Yüklenicinin kasten gizlediği ayıplar için sorumluluğu ayrıca devam eder; zamanaşımıZamanaşımıSona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.Hukuk sözlüğünde aç → süreleri kanunda düzenlenmiştir.

Sözleşmede ceza koşuluCeza koşuluBorcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi önceden kararlaştırılan edim.Hukuk sözlüğünde aç → öngörülmüşse ceza istenebilir. Ayrıca temerrüde ilişkin genel kurallar çerçevesinde gecikme tazminatı (örneğin kira kaybı) talep edilebilir veya koşulları varsa sözleşmeden dönülebilir. Seçilecek yol, sözleşmenin hükümlerine ve inşaatın seviyesine göre belirlenir.

Taşınmaz mülkiyetinin devrini amaçlayan sözleşmeler resmî şekle tabidir. Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi arsa paylarının devri borcunu içerdiği için resmî şekilde, uygulamada noterde düzenleme şeklinde yapılır. Şekle aykırı sözleşmenin sonuçları somut olayın koşullarına göre değerlendirilir.

Yıkım kararı ve idari para cezası idari işlemdir; tebliğden itibaren İdari Yargılama Usulü Kanunundaki süre içinde idare mahkemesinde iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir. Yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → da istenebilir. Ayrıca aykırılığın giderilerek ruhsat alınması imkânı olup olmadığı değerlendirilmelidir.

Bedel tespiti ve tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → davasında mahkeme bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → kurulu aracılığıyla bedeli kanundaki ölçütlere göre belirler; taraflar bilirkişi raporuna itiraz edebilir. KamulaştırmaKamulaştırmaKamu yararı gereken hâllerde, karşılığı peşin ödenerek özel mülkiyetteki taşınmazın idarece edinilmesi.Hukuk sözlüğünde aç → işleminin kendisine, yani kamu yararı kararına ve işlemin hukuka uygunluğuna karşı ise idari yargıda ayrı bir dava açılır.

Kanunda aksi öngörülmedikçe sözleşmeler şekle bağlı değildir; sözlü anlaşmalar da geçerlidir. Ancak taşınmaz satışı, kefaletKefaletKefilin, borçlunun borcunu ödememesinin sonuçlarından alacaklıya karşı sorumlu olmayı üstlendiği sözleşme; sıkı şekil koşullarına tabidir.Hukuk sözlüğünde aç → ve alacağın devri gibi işlemler için kanun belirli bir şekil öngörür ve bu şekle uyulmadan yapılan sözleşmeler hüküm doğurmaz. Sözlü anlaşmalarda ayrıca ispat güçlüğü yaşanabilir.

Karşılıklı sözleşmelerde kural olarak önce borçlunun temerrüde düşmesi ve ona uygun bir süre verilmesi gerekir. Süre içinde ifa edilmezse alacaklı ifa ve tazminat, ifadan vazgeçerek olumlu zarar veya sözleşmeden dönme haklarından birini seçebilir. Bazı durumlarda süre verilmesi gerekmez; sözleşmedeki özel fesih hükümleri de ayrıca incelenmelidir.

Hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirebilir. Ancak Türk Ticaret Kanunu, tacirlerin ticari işlerinde ceza koşulunun aşırı olduğu iddiasıyla indirilmesini isteyemeyeceklerini düzenler. Bu nedenle tarafların tacir olup olmadığı belirleyicidir.

Türk Borçlar Kanunu, eşlerden birinin ancak diğerinin yazılı rızasıyla kefil olabileceğini düzenler; rıza sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmelidir. Kanunda bu kurala bazı istisnalar öngörülmüştür.

Önceden hazırlanmış standart hükümler genel işlem koşulu niteliğindedir. Karşı taraf aleyhine olan bir koşul, hakkında açıkça bilgi verilip kabul edilmediyse yazılmamış sayılır. Ayrıca dürüstlük kuralına aykırı olarak karşı taraf aleyhine konulmuş hükümler içerik denetimine tabidir.

Bunu önceden söylemek mümkün değildir. Tazminat; tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücündeki kalıcı azalma ve kusur oranı gibi birçok veriye göre belirlenir ve çoğu zaman bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → hesaplaması gerekir. Manevi tazminatın miktarı ise hâkimin takdirine bağlıdır.

Haksız fiilde kural olarak zarar gören; zararı, fiili, kusuru ve illiyet bağını ispat eder. Ancak kanun bazı durumlarda, örneğin adam çalıştıranın veya yapı malikinin sorumluluğunda, kusur aramaksızın veya kusursuzluğun ispatını karşı tarafa yükleyerek sorumluluk öngörür.

Haksız fiilden doğan tazminat istemleri, zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayan kısa süre ve her hâlde fiilden itibaren uzun süreli zamanaşımına tabidir. Fiil aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza zamanaşımıZamanaşımıSona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.Hukuk sözlüğünde aç → süresi uygulanabilir. Süreler olayın türüne göre farklıdır ve ayrıca kontrol edilmelidir.

Ölen kişinin fiilen veya ileride düzenli olarak destek sağlayacağı kişiler bu tazminatı isteyebilir. Eş ve çocuklar en tipik örneklerdir; ancak desteğin varlığı somut olayda kanıtlanırsa ana-baba veya kardeşler de talepte bulunabilir.

Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, ürünün kişiye veya mala verdiği zarardan imalatçı veya ithalatçıyı sorumlu tutar. Satıcıyla aranızdaki sözleşme ilişkisi ve tüketici mevzuatı ise ayıplı ürün nedeniyle ayrıca haklar tanır. Hangi yolun izleneceği zararın türüne göre belirlenir.

Fesih bildiriminin tarihini ve gerekçesini belgeleyin, bordro ve banka kayıtlarınızı saklayın. İşe iadeİşe iadeİş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli sebep olmadan yapılan feshe karşı açtığı dava.Hukuk sözlüğünde aç → talebi için fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabulucuya başvurulması gerekir. Kıdem, ihbar ve ücret alacakları için de dava açmadan önce arabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç → zorunludur; bu alacakların zamanaşımıZamanaşımıSona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.Hukuk sözlüğünde aç → süreleri ayrıca takip edilmelidir.

Hayır. İş güvencesi hükümleri; otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde, en az altı aylık kıdemi olan ve belirsiz süreli sözleşmeyle çalışan işçiler için uygulanır. İşveren vekili konumundaki üst düzey yöneticiler için ayrıca istisna bulunur.

Kıdem tazminatıKıdem tazminatıKanunda sayılan hâllerde iş sözleşmesi sona eren işçiye çalışma süresine göre ödenen tazminat.Hukuk sözlüğünde aç →, en az bir yıllık kıdem bulunması ve sözleşmenin kanunda sayılan sebeplerle sona ermesi hâlinde ödenir: işverenin haklı neden dışında feshi, işçinin haklı nedenle feshi, askerlik, emeklilik ve kadın işçinin evlilik nedeniyle ayrılması bunlardandır. İşçinin istifası kural olarak kıdem tazminatı doğurmaz.

Fazla çalışma; puantaj kayıtları, giriş-çıkış sistemleri, e-postalar, mesai çizelgeleri ve tanık beyanları gibi delillerle ispatlanabilir. İmzalı bordrolarda fazla çalışma tahakkuku bulunması ispat yükünü etkiler. Somut olayda hangi delilin yeterli olacağı ayrıca değerlendirilir.

İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve psikolojik tacizi önlemekle yükümlüdür. Sistematik taciz varlığında işçi, koşulları varsa iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve maddi-manevi tazminatManevi tazminatKişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle uğranılan manevi zararın giderilmesi için hükmedilen para.Hukuk sözlüğünde aç → talep edebilir. Olayların tarih ve tanıklarla belgelenmesi önemlidir.

Kuruma bildirilmeyen çalışmalar, hizmet tespitiHizmet tespitiSigortalı olarak bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkemece tespiti.Hukuk sözlüğünde aç → davasıyla ispatlanırsa sigortalılık süresine eklenebilir. Kanun bu dava için, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü bir süre öngörür. Kurum tarafından kendiliğinden tespit edilen çalışmalar için ayrıca kurallar vardır.

Kanun, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıkların çoğunda dava açmadan önce Kuruma başvurulmasını zorunlu kılar. Başvuru reddedilir veya süresinde cevap verilmezse iş mahkemesinde dava açılabilir. Hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu ön başvurunun dışındadır.

Koşullar, sigortalılık başlangıç tarihine ve sigortalılık statüsüne göre değişir; geçiş hükümleri nedeniyle her sigortalı için ayrı hesap yapılması gerekir. Kesin bilgi için hizmet dökümünüz üzerinden Kurum kayıtlarıyla birlikte değerlendirme yapılmalıdır.

İstirahat süresince geçici iş göremezlik ödeneği, çalışma gücünde kalıcı kayıp varsa sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanabilir. Bu haklar, işverenden talep edilebilecek tazminattan ayrıdır; ancak tazminat hesabında Kurum ödemeleri dikkate alınır.

İş kazasıİş kazasıKanunda sayılan hâllerde sigortalının bedenen veya ruhen engelli hâle gelmesine yol açan olay.Hukuk sözlüğünde aç → veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu oluşmuşsa Kurum, sigortalıya yaptığı ve yapacağı ödemeleri işverenden talep eder. RücuRücuBir başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği miktarı asıl sorumluya karşı talep etmesi.Hukuk sözlüğünde aç → miktarı, işverenin kusur oranıyla bağlantılıdır.

Türk Ticaret Kanununda ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. Genel kurulGenel kurulŞirket ortaklarının veya pay sahiplerinin kanun ve esas sözleşmede belirtilen konularda karar aldığı organ.Hukuk sözlüğünde aç → kararının iptali gibi para alacağı içermeyen davalar bu kapsamda değildir.

Anonim şirketlerde kanun, esas sözleşme veya dürüstlük kuralına aykırı genel kurulGenel kurulŞirket ortaklarının veya pay sahiplerinin kanun ve esas sözleşmede belirtilen konularda karar aldığı organ.Hukuk sözlüğünde aç → kararları aleyhine karar tarihinden itibaren üç ay içinde iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir. Davayı kimlerin açabileceği kanunda ayrıca belirtilmiştir. Kanuna aykırılık butlan veya yokluk sonucunu doğuruyorsa süre şartı aranmayabilir.

Şirket sözleşmesi çıkma hakkı tanıyorsa o koşullarla çıkılabilir. Ayrıca her ortak, haklı sebeplerin varlığında çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir. Mahkeme çıkma kararıyla birlikte ayrılma akçesinin ödenmesine hükmeder.

Yönetim kurulu üyeleri, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara karşı sorumludur. Ayrıca vergi ve sosyal güvenlik mevzuatı kamu alacakları bakımından ayrı sorumluluk kuralları öngörür.

Kanun, acentenin bulduğu müşteriler sayesinde müvekkilin sözleşme sonrasında da önemli menfaatler elde etmesi gibi koşullar gerçekleşirse acenteye denkleştirme talebi tanır. Talep sözleşmenin sona ermesinden itibaren belirli bir süre içinde ileri sürülmelidir; acentenin kusuruyla feshedilen sözleşmelerde bu hak doğmaz.

Bu, işlemin amacına bağlıdır. Pay devrinde şirket bütün hak ve borçlarıyla birlikte el değiştirir; izin ve sözleşmeler kural olarak şirkette kalır. Varlık devrinde ise yalnızca seçilen unsurlar devredilir; ancak bazı sözleşmelerin ve izinlerin aktarılması karşı tarafın veya idarenin onayını gerektirebilir ve borçlardan sorumluluk ayrıca düzenlenmiştir.

Hayır. İzin yükümlülüğü, Rekabet Kurulunun belirlediği ciro eşiklerini aşan ve kontrol değişikliğine yol açan işlemler için doğar. Eşikler değişebildiğinden güncel düzenleme işlem tarihinde kontrol edilmelidir. İzin gereken bir işlemin izin alınmadan gerçekleştirilmesi yaptırıma bağlanmıştır.

Satıcının şirketin durumu hakkında verdiği güvencelerdir: finansal tabloların doğruluğu, vergi borcu bulunmadığı, önemli bir dava olmadığı gibi. Bu güvencelerin gerçeğe aykırı çıkması hâlinde alıcı, sözleşmedeki tazmin hükümlerine göre talepte bulunabilir; sözleşmede genellikle süre ve tutar sınırları öngörülür.

Pay sahipleri sözleşmesi kural olarak onu imzalayan pay sahipleri arasında hüküm doğurur. Şirket organlarını ve üçüncü kişileri bağlaması için ilgili hükümlerin kanunun izin verdiği ölçüde esas sözleşmeye de yansıtılması gerekebilir.

Taraflar sözleşmede devlet mahkemesini veya tahkimi seçebilir. Yabancı yatırımcı içeren işlemlerde milletlerarası tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → sık tercih edilir; tahkim anlaşmasının açık ve uygulanabilir biçimde yazılması gerekir.

Genel hacizHacizAlacağın tahsili için borçlunun malına icra dairesince el konulması.Hukuk sözlüğünde aç → yoluyla ilamsız takipte borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edebilir. Kambiyo senetlerine dayalı takip ve kira alacaklarına ilişkin tahliye takibi gibi özel takip yollarında süreler ve itiraz usulü farklıdır; ödeme emrinin türü mutlaka kontrol edilmelidir.

Hayır. İtiraz takibi durdurur. Alacaklı, elindeki belgenin niteliğine göre icra mahkemesinde itirazın kaldırılmasını veya genel mahkemede itirazın iptalini isteyebilir. İtirazın iptali davasıİtirazın iptali davasıBorçlunun ödeme emrine itirazıyla duran takibin devamı için alacaklının açtığı dava.Hukuk sözlüğünde aç →, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılabilir.

Hayır. Kanun, maaş ve ücretlerin ancak belirli bir kısmının haczedilebileceğini düzenler ve bazı gelir ile malları haczedilemez sayar. NafakaNafakaKanunda öngörülen hâllerde bir kişinin geçimine katkı için ödenmesine karar verilen para; tedbir, yoksulluk, iştirak ve yardım nafakası türleri vardır.Hukuk sözlüğünde aç → alacakları gibi bazı alacaklar için farklı kurallar uygulanır.

Bu tür devirler tasarrufun iptali davasına konu olabilir. Kanun, belirli süreler içinde yapılan bağışlar, karşılıksız tasarruflar ve alacaklılara zarar verme kastıyla yapılan işlemler için iptal imkânı tanır. Davanın açılabilmesi için kural olarak aciz belgesi gibi ön koşullar aranır.

Borçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altında bulunan her borçlu konkordatoKonkordatoBorçlarını vadesinde ödeyemeyen veya ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, alacaklılarla mahkeme denetiminde yaptığı yeniden yapılandırma anlaşması.Hukuk sözlüğünde aç → talep edebilir. Sürecin işleyebilmesi için finansal durumu gösteren belgelerle desteklenmiş, uygulanabilir bir ödeme projesi ve alacaklıların kanundaki çoğunlukla onayı gerekir.

Ayıplı malAyıplı malTaraflarca kararlaştırılan veya objektif olarak bulunması gereken nitelikleri taşımayan mal.Hukuk sözlüğünde aç → hâlinde tüketici; sözleşmeden dönerek bedel iadesi, bedelden indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız bir misliyle değiştirme haklarından birini seçebilir. Satıcı tüketicinin seçtiği talebi yerine getirmekle yükümlüdür. Seçiminizi satıcıya yazılı ve tarihli olarak bildirmeniz önerilir.

Mesafeli sözleşmelerde tüketiciye, kanunda öngörülen süre içinde gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin sözleşmeden cayma hakkı tanınır. Kişiye özel üretilen ürünler veya ambalajı açılmış hijyen ürünleri gibi bazı istisnalar bulunur; ayrıntılar yönetmelikte düzenlenmiştir.

Uyuşmazlığın değeri, o yıl için belirlenen parasal sınırın altındaysa tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesine gidilir ve kural olarak önce arabulucuya başvurulur. Güncel sınır her yıl yeniden belirlendiği için başvuru tarihinde kontrol edilmelidir.

Tüketici aboneliği istediği zaman feshedebilir. Kampanyalı aboneliklerde fesih hâlinde talep edilebilecek tutarlara ilişkin sınırlar ikincil düzenlemelerde yer alır; tüketiciye sağlanan indirimlerin ve kampanya koşullarının sözleşmede açıkça belirtilmiş olması gerekir.

Ön ödemeli konut satışında sözleşmedeki teslim tarihi ve gecikme hâlinde öngörülen sonuçlar ilk başvuru noktasıdır. Tüketici, gecikme tazminatı veya kira kaybı gibi zararlarını isteyebilir; koşulları varsa sözleşmeden dönebilir. Kanun bu sözleşmelerde ayrıca on dört gün içinde gerekçe göstermeksizin cayma hakkı tanır.

Bankaların tüketicilerden alabileceği ücret ve masraflar mevzuatla sınırlandırılmıştır. Sözleşmede dayanağı bulunmayan veya mevzuata aykırı kesildiği düşünülen tutarlar için önce bankaya başvurulabilir; sonuç alınamazsa tüketici hakem heyetiTüketici hakem heyetiKanunla belirlenen parasal sınırın altındaki tüketici uyuşmazlıklarında başvurulması zorunlu olan idari merci; sınır her yıl güncellenir.Hukuk sözlüğünde aç → veya tüketici mahkemesi yolu değerlendirilir.

Yetkisiz ödeme işlemlerinde sorumluluğun dağılımı, kullanıcının kartı veya güvenlik bilgilerini korumak için gerekli özeni gösterip göstermediğine ve işlemi ne kadar sürede bildirdiğine bağlıdır. Durumu öğrenir öğrenmez kartı kullanıma kapatmak ve kuruluşa yazılı bildirimde bulunmak önemlidir.

Finansal kiralamada malın mülkiyeti sözleşme süresince kiralayan şirkete aittir; kiracı maldan yararlanma hakkına sahiptir. Sözleşmede öngörülmüşse süre sonunda kiracı malı satın alma hakkını kullanabilir.

Hesap kat ihtarı borcun tamamını muaccel hâle getirir ve takibe dayanak olabilir. İhtarda gösterilen tutarın, faiz ve masrafların sözleşmeye ve mevzuata uygunluğu incelenmeli; takip başlatılırsa süresi içinde itiraz değerlendirilmelidir.

Sermaye piyasası faaliyetleri yalnızca izinli kuruluşlarca yürütülebilir. İzinsiz faaliyetler idari ve cezai yaptırımlara tabidir. Zararın giderilmesi için hukuki yollar ile birlikte suç duyurusu seçeneği değerlendirilebilir; işlemlere ilişkin bütün kayıtların saklanması gerekir.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içindeki talepler için kanun, dava açmadan önce ilgili sigorta kuruluşuna yazılı başvuruda bulunulmasını şart koşar. Başvurunun reddedilmesi veya kanundaki süre içinde cevap verilmemesi hâlinde dava veya tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → yoluna gidilebilir.

Değer kaybı talebi, kusurlu aracın zorunlu mali sorumluluk sigortacısına ve araç işletenine yöneltilebilir. Sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle sınırlıdır; limit aşan kısım için işleten ve sürücü sorumludur. Hesaplama yöntemine ilişkin düzenlemeler ve içtihat değişebildiği için güncel durum kontrol edilmelidir.

Kanun, rizikonun teminat dışında kaldığını ispat yükünü sigortacıya yükler. Ret gerekçesi poliçenin genel ve özel şartlarıyla karşılaştırılmalıdır. Uyuşmazlık için Sigorta TahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → Komisyonuna veya mahkemeye başvurulabilir.

Sigorta TahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → Komisyonu, sigorta uyuşmazlıklarını hakemler aracılığıyla çözen ihtisaslaşmış bir yoldur; başvuru için önce sigorta şirketine başvurulmuş olması gerekir. Kararlara karşı belirli tutarların üzerinde itiraz ve kanun yolu imkânı vardır. Hangi yolun uygun olduğu uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilir.

Zorunlu mali sorumluluk sigortası; tedavi giderleri, sürekli sakatlık ve ölüm hâlinde destekten yoksun kalma gibi kalemleri poliçe limitleri dahilinde karşılar. Tedavi giderlerinin bir kısmı sosyal güvenlik sistemi üzerinden de karşılanabilir. Manevi tazminatManevi tazminatKişilik hakkının zedelenmesi nedeniyle uğranılan manevi zararın giderilmesi için hükmedilen para.Hukuk sözlüğünde aç → ise kural olarak zorunlu sigorta kapsamı dışındadır ve sorumlulardan istenir.

Önce seçenekleri birlikte değerlendirmek gerekir: uzlaşma talebi, cezada indirim imkânı ve dava. Bu seçenekler birbirini etkiler; örneğin uzlaşma talep edilirse dava açma süresi belirli koşullarla etkilenir, uzlaşılan konular için dava açılamaz. Vergi mahkemesinde dava açma süresi kısadır ve tebliğle başlar.

Vergi ziyaıVergi ziyaıVergiyi doğuran olayın ve matrahın zamanında bildirilmemesi veya eksik bildirilmesi nedeniyle verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesi ya da eksik tahakkuk ettirilmesi.Hukuk sözlüğünde aç → cezası, verginin zamanında veya tam olarak tahakkuk ettirilmemesi hâlinde kesilir ve ziyaa uğratılan vergi tutarına bağlıdır. Usulsüzlük cezaları ise belge düzenleme, defter tutma ve bildirim gibi şekle ilişkin ödevlerin ihlaline uygulanır ve kanuna ekli cetvellere göre belirlenir.

Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun, ödeme emrine karşı borcun olmadığı, kısmen ödendiği veya zamanaşımına uğradığı iddiasıyla tebliğden itibaren kanundaki süre içinde başvuru imkânı tanır. Başvuru merciinin ve süresinin ödeme emrindeki açıklamalara ve güncel mevzuata göre kontrol edilmesi gerekir.

Tüzel kişilerin malvarlığından tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen kamu alacakları için kanuni temsilcilerin sorumluluğu kanunda düzenlenmiştir. Sorumluluğun kapsamı, temsilcinin görev süresi ve borcun doğduğu dönem gibi unsurlara göre değerlendirilir.

İnceleme sırasında düzenlenen tutanaklar sonraki uyuşmazlıkta önemli bir delil olabilir. Tutanaktaki tespitlerin doğru ve eksiksiz olup olmadığı imzalamadan önce kontrol edilmeli, gerekirse şerh düşülmelidir. İstenen belgelerin düzenli ve süresinde sunulması önemlidir.

İdari Yargılama Usulü Kanununa göre, özel kanunlarda ayrı süre gösterilmeyen hâllerde dava açma süresi Danıştay ve idare mahkemelerinde altmış gün, vergi mahkemelerinde otuz gündür. Süre kural olarak işlemin yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Özel kanunlarda daha kısa süreler bulunabilir; örneğin kentsel dönüşüm ve kamu ihale mevzuatında ayrı süreler vardır.

Hayır. Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Uygulamanın durması için mahkemeden yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → kararı istenmeli ve kanundaki koşulların —telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı— birlikte bulunduğu gösterilmelidir.

Kanun, idareye yapılan başvuruya belirli bir süre içinde cevap verilmemesini ret sayar. Bu zımni ret üzerine, kanundaki süre içinde dava açılabilir. Cevap süresi dolmadan önce idare tarafından verilen bir cevap varsa süreler ona göre hesaplanır.

Bazı disiplin cezalarına karşı kanun önce disiplin kuruluna itiraz yolunu öngörür; itiraz sonucunda verilen karara karşı idari yargıda dava açılabilir. Ceza türüne ve kurumun personel mevzuatına göre izlenecek yol farklılaşabilir; savunma hakkının tanınıp tanınmadığı ayrıca incelenmelidir.

İdari eylemlerden doğan zararlar için dava açmadan önce, eylemin öğrenilmesinden itibaren kanundaki süre içinde ilgili idareye başvurulması gerekir. Başvurunun reddi veya cevapsız kalması üzerine tam yargı davasıTam yargı davasıİdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat davası.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir.

İhale dokümanına yönelik şikâyetler, dokümanın farkına varıldığı veya varılması gereken tarihten itibaren kanundaki kısa süre içinde ve her hâlde ihale veya son başvuru tarihinden belirli bir süre önce yapılmalıdır. Süresinde şikâyet edilmeyen doküman hükümlerine sonradan itiraz etmek mümkün olmayabilir.

Kural olarak önce ihaleyi yapan idareye şikâyet başvurusu yapılır. İdarenin kararını uygun bulmazsanız veya süresinde karar verilmezse, kanundaki süre içinde Kuruma itirazen şikâyetİtirazen şikâyetKamu ihalesinde idareye şikâyet başvurusunun ardından Kamu İhale Kurumuna yapılan başvuru.Hukuk sözlüğünde aç → başvurusu yapılabilir. Kanunda doğrudan Kuruma başvurulabilecek istisnai hâller de bulunur.

Kurul kararlarına karşı idari yargıda dava açılabilir. Yetkili mahkeme ve süreler kanunda belirtilmiştir. Dava açılması sözleşme sürecini kendiliğinden durdurmadığından, gerekiyorsa yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → istenmelidir.

Yasaklanan kişi veya şirket, karar süresince kanun kapsamındaki ihalelere doğrudan veya dolaylı olarak katılamaz. Yasaklama, şirketin ortaklarını ve yöneticilerini de etkileyebilir. Kararın hukuka uygunluğu idari yargıda denetlenebilir.

Fesih işleminin kanundaki usule —ihtar ve süre verilmesi gibi— uygun yapılıp yapılmadığı incelenir. Fesih ve teminatın gelir kaydedilmesine ilişkin uyuşmazlıkların hangi yargı yerinde görüleceği işlemin niteliğine göre değişebilir; bu nedenle görev konusu ayrıca değerlendirilmelidir.

Tescilsiz markaMarkaBir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen işaret.Hukuk sözlüğünde aç → kullanımı da belirli durumlarda haksız rekabet hükümleri veya önceki kullanıma dayalı itiraz imkânıyla korunabilir. Ancak marka hakkının sağladığı güçlü koruma —tecavüzün önlenmesi, tazminat ve gümrükte koruma gibi— kural olarak tescille doğar.

Bültende yayımlanan başvurulara, yayımdan itibaren iki ay içinde Türk PatentPatentYeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için verilen koruma belgesi.Hukuk sözlüğünde aç → ve MarkaMarkaBir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen işaret.Hukuk sözlüğünde aç → Kurumuna yazılı ve gerekçeli itiraz edilebilir. İtirazda önceki markanızla karıştırılma ihtimali ve kullanım kanıtları önem taşır. Süre kaçırılırsa tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → sonrasında hükümsüzlük yolu gündeme gelir.

Bilgisayar programları eser olarak korunur ve haklar kural olarak eseri meydana getirene aittir. Ancak çalışanların işleri gereği meydana getirdiği eserler üzerindeki mali hakların kullanımı, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça işverene aittir. Serbest yükleniciler için hakların devri veya lisansı sözleşmede açıkça yazılmalıdır.

Gümrük Kanunu, fikrî ve sınai hakları ihlal ettiğinden şüphelenilen eşyanın hak sahibinin talebiyle veya resen alıkonulmasına ya da gümrük işlemlerinin durdurulmasına imkân tanır. Bunun için hak sahibinin önceden başvuruda bulunması ve alıkoymadan sonra kanundaki süre içinde dava açtığını veya tedbir kararı aldığını belgelemesi gerekir.

Hayır. Avukatlık ve markaMarkaBir teşebbüsün mal veya hizmetlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan ve sicilde gösterilebilen işaret.Hukuk sözlüğünde aç → veya patentPatentYeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlar için verilen koruma belgesi.Hukuk sözlüğünde aç → vekilliği ayrı mesleki sıfatlardır. Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde işlemler hak sahibinin kendisi veya sicile kayıtlı marka ve patent vekilleri tarafından yürütülür; yerleşim yeri yurt dışında olanlar için vekille temsil zorunludur. Kurum kararlarına karşı açılan davalar ve tecavüz davaları ise mahkemelerde görülür.

Önce içerik sağlayıcıya veya platforma bildirimde bulunmak çoğu zaman en hızlı yoldur. İçerik özel hayatın gizliliğini ihlal ediyorsa 5651 sayılı Kanunun 9/A maddesi kapsamında idari başvuru yapılabilir. Diğer kişilik hakkıKişilik hakkıKişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.Hukuk sözlüğünde aç → ihlallerinde hukuk mahkemesinden saldırının önlenmesi ve ihtiyati tedbirİhtiyati tedbirDava konusu üzerinde mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya önemli bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemece verilen geçici koruma kararı.Hukuk sözlüğünde aç → istenebilir; içerik bir suç oluşturuyorsa şikâyet yoluna da gidilebilir. Kişilik hakkı ihlallerinde sulh ceza hâkimliğinin erişim engeli vermesini düzenleyen hüküm 10 Ekim 2024'ten itibaren yürürlükte değildir.

Elektronik kayıtlar hukuk ve ceza yargılamasında delil olarak kullanılabilir; ancak hukuka uygun elde edilmiş olmaları ve bütünlüklerinin tartışmaya açık olmaması gerekir. Ekran görüntüleri değiştirilebildiği için, mümkünse orijinal cihazın ve kayıtların korunması ve gerektiğinde bilirkişiBilirkişiÇözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgi gerektiren konularda mahkemeye görüş veren uzman.Hukuk sözlüğünde aç → incelemesi önemlidir.

Hayır. Güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur; ancak kanunun resmî şekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu işlemler —örneğin taşınmaz satışı— ile kanunda sayılan bazı teminat sözleşmeleri güvenli elektronik imzayla yapılamaz.

Bu konu sözleşmede açıkça düzenlenmezse uyuşmazlık doğabilir. Bilgisayar programları eser olarak korunur ve mali hakların devri veya lisansı yazılı yapılmalı, devredilen haklar ayrı ayrı gösterilmelidir. Kaynak kodun teslimi, emanet (escrow) düzenlemeleri ve açık kaynak bileşenlerin kullanımı ayrıca ele alınmalıdır.

Öncelikle olayın kapsamı tespit edilmeli ve deliller korunmalıdır. Kişisel veriler etkilenmişse Kişisel Verileri Koruma Kuruluna ve ilgili kişilere bildirim yükümlülüğü gündeme gelir. Sektörel düzenlemeler ve Siber Güvenlik Kanunu kapsamındaki yükümlülükler ile sözleşmesel bildirim yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir; suç duyurusu seçeneği de ele alınabilir.

Hayır. Aydınlatma, verinin kim tarafından, hangi amaçla ve hangi hukuki sebeple işlendiğinin kişiye bildirilmesidir ve her durumda yapılır. Açık rızaAçık rızaBelirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza.Hukuk sözlüğünde aç → ise veri işleme şartlarından yalnızca biridir; kanundaki diğer şartlardan biri varsa açık rıza alınmasına gerek yoktur. İkisinin aynı metinde birleştirilmesi Kurulun tavsiyelerine aykırı görülebilir.

Veri sorumlusuna yazılı olarak veya Kurulun belirlediği diğer yöntemlerle başvurarak verilerinizin işlenip işlenmediğini, hangi amaçla işlendiğini ve kimlere aktarıldığını sorabilirsiniz. Başvuru en geç otuz gün içinde kural olarak ücretsiz sonuçlandırılmalıdır.

Başvurunun reddedilmesi, cevabın yetersiz bulunması veya süresinde cevap verilmemesi hâlinde, cevabı öğrendiğiniz tarihten itibaren otuz gün ve her hâlde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunabilirsiniz.

Veri sorumlusuVeri sorumlusuKişisel verilerin işleme amaçlarını ve vasıtalarını belirleyen, veri kayıt sisteminin kurulmasından ve yönetilmesinden sorumlu kişi.Hukuk sözlüğünde aç →, işlenen kişisel verilerin kanuni olmayan yollarla başkaları tarafından elde edilmesi hâlinde bu durumu en kısa sürede ilgili kişiye ve Kurula bildirmekle yükümlüdür. Ayrıca ihlalin etkilerini azaltacak tedbirleri alması gerekir. İhlalden zarar gören kişiler tazminat talebinde bulunabilir.

2024 değişiklikleriyle yurt dışına aktarım; yeterlilik kararı, uygun güvenceler (örneğin Kurulun ilan ettiği standart sözleşmeler) veya kanunda sayılan arızi hâllerden birine dayandırılabilir. Standart sözleşme kullanılması hâlinde Kurula bildirim yükümlülüğü de bulunur. Hangi mekanizmanın uygun olduğu aktarımın niteliğine göre değerlendirilmelidir.

Ticari elektronik iletiler kural olarak alıcının önceden onayı alınarak gönderilebilir. Onay yazılı olarak veya elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir ve kayıt altında tutulmalıdır. Alıcı her zaman ret hakkını kullanabilir; ret talebinin kolay ve ücretsiz kullanılabilmesi gerekir.

Kanuna göre aracı hizmet sağlayıcı, kural olarak satıcının sunduğu içerik ve mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırılıklardan sorumlu değildir. Bununla birlikte bildirim üzerine harekete geçme ve kanunda sayılan diğer yükümlülükleri vardır. Tüketici karşısındaki sorumluluğun dağılımı ise tüketici mevzuatına göre ayrıca değerlendirilir.

Bir ürünün bedel veya karşılık alınarak tanıtılması reklam niteliğindedir ve reklam olduğu açıkça anlaşılmalıdır. Örtülü reklam yasaktır. Ticaret Bakanlığının içerik üreticilerine yönelik yönlendirici düzenlemeleri ve Reklam Kurulu kararları bu konuda yol gösterir.

Platform ile aranızdaki sözleşme ve kullanım koşulları ilk başvuru noktasıdır. Genel işlem koşulu denetimi, sözleşmenin feshine ilişkin kurallar ve elektronik ticaret mevzuatındaki platform yükümlülükleri birlikte değerlendirilir. Hesaptaki alacakların ve verilerin akıbeti de ayrıca ele alınmalıdır.

Reklam Kurulunun verdiği idari para cezaları ve durdurma kararları idari işlemdir ve idari yargıda dava konusu yapılabilir. Dava açma süresi ve yetkili mahkeme kararın tebliğinde belirtilir; süreler kısadır.

Bayilerin yeniden satış fiyatlarının doğrudan veya dolaylı olarak belirlenmesi rekabet hukukunda ciddi bir ihlal türü olarak değerlendirilir. Tavsiye edilen veya azami fiyat belirlenmesi ise belirli koşullarla mümkün olabilir; bu durumda tavsiye fiyatın bir baskı veya teşvik aracıyla sabit fiyata dönüşmemesi gerekir.

Yerinde inceleme sırasında uzmanların yetki belgesi kontrol edilmeli, inceleme engellenmemeli ve istenen bilgi ve belgeler sunulmalıdır. İncelemenin zorlaştırılması ayrıca ceza sebebidir. Önceden hazırlanmış bir protokol ve avukatla iletişim, sürecin düzgün yürütülmesine yardımcı olur.

Hayır. İzin yükümlülüğü, Rekabet Kurulunun belirlediği ciro eşiklerini aşan ve kontrol değişikliğine yol açan işlemler için doğar. İzne tabi bir işlem izin alınmadan gerçekleştirilirse idari para cezası uygulanabilir.

Evet. Rekabeti sınırlayan davranıştan zarar görenler her türlü zararlarının tazminini isteyebilir. Kanun, zararın tarafların anlaşmasından veya ağır ihmalinden kaynaklanması hâlinde hâkime zararın üç katına kadar tazminata hükmetme yetkisi verir.

Dernek toplantılarında fiyat, kapasite, müşteri ve gelecek dönem planları gibi rekabete duyarlı bilgilerin paylaşılmaması gerekir. Toplantı gündemlerinin ve tutanakların düzenli tutulması ve şüpheliŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç → bir konu açıldığında bunun kayda geçirilerek toplantıdan ayrılınması önerilir.

Kararın icra edilmesi için Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir; yalnızca kesin hüküm veya kesin delil etkisi isteniyorsa tanıma yeterlidir. Tenfizde karşılıklılık, kamu düzenine aykırı olmama ve savunma hakkına riayet gibi şartlar incelenir. Boşanma kararları için ayrıca idari tescilTescilBir hakkın tapu sicili gibi resmî bir sicile kaydedilmesi. Taşınmaz mülkiyetinin kazanılması kural olarak tescille gerçekleşir.Hukuk sözlüğünde aç → yolu bulunur.

TahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç →; tarafsız ve uzman hakem seçme imkânı, gizlilik ve kararın birçok ülkede tanınabilmesi gibi avantajlar sağlar; ancak masrafları yüksek olabilir ve karara karşı başvuru imkânı sınırlıdır. Uyuşmazlığın değeri, karşı tarafın varlıklarının bulunduğu ülke ve hız ihtiyacı birlikte değerlendirilmelidir.

Hakem kararına karşı yalnızca iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açılabilir. İptal sebepleri kanunda sınırlı olarak sayılmıştır; tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → anlaşmasının geçersizliği, hakem heyetinin usule aykırı oluşumu, savunma hakkının ihlali ve kamu düzenine aykırılık bunlar arasındadır. Hakem kararının esastan yeniden incelenmesi mümkün değildir.

Yabancılık unsuru taşıyan sözleşmelerde taraflar uygulanacak hukuku seçebilir. Ancak Türk hukukunun doğrudan uygulanan kuralları ve kamu düzeni saklıdır; tüketici ve iş sözleşmeleri gibi bazı sözleşmelerde zayıf tarafı koruyan özel sınırlamalar bulunur.

Uyuşmazlıkların tahkime götürüleceği açıkça belirtilmeli; tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → yeri, uygulanacak tahkim kuralları veya kurum, hakem sayısı ve tahkim dili yazılmalıdır. Belirsiz veya çelişkili şartlar, uyuşmazlığın esasından önce tahkim şartının geçerliliği hakkında ayrı bir uyuşmazlık doğurabilir.

Vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni alması zorunludur. Uyruğa göre vize ve muafiyet süreleri farklıdır. Sürenin aşılması idari para cezası, giriş yasağı ve sınır dışı etmeSınır dışı etmeKanunda sayılan hâllerde yabancının Türkiye’den çıkarılmasına ilişkin idari karar.Hukuk sözlüğünde aç → gibi sonuçlar doğurabilir.

Yürürlükteki metne göre yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, karara karşı tebliğden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Bu süre 2024 yılında 7533 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir; kararın tebliğ edildiği tarihteki metin esas alınmalıdır.

Evlenme doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. Türk vatandaşıyla en az üç yıldan beri evli olan ve evliliği devam eden yabancılar, kanundaki diğer koşulları taşımaları hâlinde vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Başvurunun sonucu idarenin değerlendirmesine bağlıdır.

İstisnai yoldan vatandaşlık kapsamında belirli tutarda taşınmaz edinimi gibi yatırım türleri öngörülmüştür. Tutarlar ve koşullar Cumhurbaşkanı kararlarıyla belirlenir ve değişebilir; ayrıca millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel bulunmaması gerekir. Hiçbir yatırım vatandaşlık verileceğini garanti etmez.

Hayır, ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Kanun kapsamındaki yabancıların çalışabilmesi için çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti gerekir. Geçerli çalışma izni ise ikamet izni yerine de geçer.

Kanunda öngörülen idari ve yargısal başvuru yollarının tamamı tüketildikten sonra başvurulabilir. Başvuru süresi, başvuru yollarının tüketildiği tarihten veya başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren işler ve kısadır. Başvuru harca tabidir.

Bireysel başvuruBireysel başvuruAnayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ortak korumasındaki bir hakkın kamu gücüyle ihlal edildiğini ileri süren kişinin, olağan yolları tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurusu.Hukuk sözlüğünde aç → bir temyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → yolu değildir. Anayasa Mahkemesi delilleri yeniden değerlendirmez; bir temel hakkın ihlal edilip edilmediğini inceler. İhlal kararı verilirse ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama veya tazminat gibi sonuçlar doğabilir.

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi, iç hukuk yollarının tüketilmesini şart koşar. Türkiye bakımından bu, kural olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruyu da kapsar. Sözleşmedeki başvuru süresi kesin iç hukuk kararından itibaren dört aydır.

Makul sürede yargılanma, adil yargılanma hakkının bir unsurudur. Sürenin makul olup olmadığı; davanın karmaşıklığı, tarafların ve yargı mercilerinin tutumu ve davanın başvurucu için önemi gibi ölçütlerle değerlendirilir. Bu konuda başvuru yollarına ilişkin özel düzenlemeler de bulunabilir.

Başvurunun esastan incelenmeden reddedilmesidir. Süre aşımı, başvuru yollarının tüketilmemesi, kişisel ve güncel etkilenmenin bulunmaması veya başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması sık görülen sebeplerdir.

Hayır. Tıbbi müdahalelerin bir kısmında, tıp biliminin kurallarına uygun davranılsa bile öngörülebilir komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Sorumluluk için müdahalenin tıbbi standartlara aykırı yapılması veya hastanın yeterince aydınlatılmamış olması gibi bir kusurun bulunması gerekir. Bunun değerlendirilmesi uzman raporu gerektirir.

Hasta, sağlık durumuyla ilgili kayıtları inceleme ve örneklerini isteme hakkına sahiptir. Hasta dosyasının eksiksiz edinilmesi, olası bir uyuşmazlığın değerlendirilmesinde ilk adımdır.

Kamu sağlık kuruluşlarında verilen hizmetten doğan zararlar için kural olarak idare aleyhine idari yargıda tam yargı davasıTam yargı davasıİdari eylem veya işlemler nedeniyle kişisel hakları doğrudan muhtel olanların açtığı tazminat davası.Hukuk sözlüğünde aç → açılır; hekime doğrudan dava açılamaz. Dava açmadan önce idareye başvuru ve süre kuralları idari yargılama usulüne göre belirlenir.

Onam formu, hastanın müdahalenin riskleri hakkında bilgilendirildiğini gösteren bir belgedir; ancak müdahalenin tıp biliminin kurallarına aykırı yapılmasından doğan sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Formun içeriğinin müdahaleye özgü ve anlaşılır olup olmadığı da ayrıca değerlendirilir.

Sağlık verileri özel nitelikli kişisel veridir. Önce veri sorumlusuna başvurabilir, sonuç alamazsanız Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikâyette bulunabilirsiniz. Ayrıca kişilik hakkıKişilik hakkıKişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.Hukuk sözlüğünde aç → ihlali nedeniyle tazminat ve koşulları varsa ceza hukuku yolları da gündeme gelebilir.

ÇEDÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: projelerin çevreye olası etkilerinin önceden belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci.Hukuk sözlüğünde aç → kararları idari işlemdir ve projeden etkilenen kişiler, ilanından itibaren idari yargılama usulündeki süreler içinde iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açabilir. Halkın katılımı toplantısına katılmak ve görüşleri yazılı olarak sunmak da süreçte önem taşır.

Çevre Kanunu, çevreyi kirletenlerin ve çevreye zarar verenlerin sebep oldukları zararlardan kusur şartı aranmaksızın sorumlu olduğunu düzenler. Bununla birlikte zararın varlığını ve kirlilik ile zarar arasındaki illiyet bağını ortaya koymak gerekir.

Gerekli izinler; kurulu güce, lisanslı veya lisanssız üretim modeline, şebekeye bağlantı şekline ve kurulacak arazinin niteliğine göre değişir. ÇEDÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: projelerin çevreye olası etkilerinin önceden belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci.Hukuk sözlüğünde aç →, imar, bağlantı görüşü ve arazi kullanım izinleri genellikle birlikte değerlendirilir. Mevzuat sık değiştiği için güncel düzenleme proje başlangıcında kontrol edilmelidir.

Kanun, sera gazı emisyonlarının izlenmesi, raporlanması ve azaltılmasına yönelik bir çerçeve kurar. Hangi işletmelerin hangi yükümlülüklere ne zaman tabi olacağı ikincil düzenlemelerle belirlenir. Faaliyet alanınıza ilişkin düzenlemelerin yürürlük takvimi izlenmelidir.

Orman alanlarında madencilik faaliyeti, maden mevzuatının yanında orman mevzuatı kapsamında ayrıca izne tabidir. İzin koşulları, bedeller ve rehabilitasyon yükümlülükleri ilgili düzenlemelerde belirlenmiştir.

Teslim sırasında hasarı tutanakla belgeleyin ve taşıma belgesine çekince koyun. Görünür hasarlar teslimde, görünmeyen hasarlar kanunda belirtilen kısa süre içinde taşıyıcıya bildirilmelidir. Bildirimin yapılmaması hakları kaybettirmeyebilir ama ispatı zorlaştırır.

Kanun ve uluslararası sözleşmeler, taşıyıcının yük kaybı ve hasarından doğan sorumluluğunu kural olarak belirli bir tutarla sınırlar. Ancak zararın kasıt veya pervasızca davranışla oluşması gibi hâllerde sınırlamalar uygulanmayabilir. Eşyanın değerinin taşıma belgesinde beyan edilmesi de sonucu etkileyebilir.

Yolcunun hakları; uçuşun yurt içi veya uluslararası olmasına, iptalin nedenine ve bildirim zamanına göre değişir. Bilet bedelinin iadesi, alternatif uçuş, ikram ve konaklama ile belirli durumlarda tazminat gündeme gelebilir. Biniş kartı ve yazışmaları saklamanız önerilir.

Deniz alacağı niteliğindeki bir alacak için mahkemeden gemi üzerinde ihtiyati hacizİhtiyati hacizPara alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulması.Hukuk sözlüğünde aç → kararı alınabilir. Kanun, hangi alacakların deniz alacağı sayıldığını ve haczin koşullarını ayrıca düzenler; alacaklının teminat göstermesi istenebilir.

Depolama, taşımadan farklı bir sorumluluk rejimine tabi olabilir. Sözleşmede hangi hizmetin hangi kurallara tabi olduğu, sorumluluk sınırları ve sigorta yükümlülükleri açıkça düzenlenmemişse uyuşmazlıkta zararın hangi aşamada doğduğu belirleyici olur.

Ödenmeyen ücretler, belirli koşullarla sporcuya sözleşmeyi haklı nedenle feshetme imkânı verebilir. Ancak federasyon talimatları, feshin geçerliliği için ihtar ve süre verilmesi gibi şartlar öngörebilir. Bu şartlara uyulmadan yapılan fesih, sporcu aleyhine sonuç doğurabilir.

Anayasa, spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı yalnızca zorunlu tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → yoluna gidilebileceğini ve tahkim kurulu kararlarının kesin olduğunu düzenler. Bu nedenle bu kararlar için devlet mahkemesine başvurulamaz; tahkim süreleri titizlikle takip edilmelidir.

İtiraz süreleri ilgili federasyonun disiplin talimatında düzenlenir ve genellikle kısadır. Kararın tebliğ tarihi ve talimattaki süre birlikte kontrol edilmelidir.

Bir kişinin resminin ticari amaçla izinsiz kullanılması kişilik hakkının ihlali niteliğindedir. Saldırının durdurulması, tazminat ve elde edilen kazancın iadesi gibi talepler gündeme gelebilir. Kullanımın kapsamı ve süresi belgelenmelidir.

Menajerin yetkileri, komisyon oranı, münhasırlık, sözleşme süresi ve fesih koşulları açıkça yazılmalıdır. Federasyonların aracılara ilişkin düzenlemeleri, menajerin lisans ve kayıt yükümlülüklerini de belirleyebilir.

Süreli yayınlar için Basın Kanunu, zarar gören kişiye yayım tarihinden itibaren kanundaki süre içinde cevap ve düzeltme yazısı gönderme hakkı tanır. Yazı yayımlanmazsa sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir. Bunun yanında kişilik hakkıKişilik hakkıKişinin yaşam, vücut bütünlüğü, onur, özel hayat ve resim gibi kişisel değerleri üzerindeki hakları.Hukuk sözlüğünde aç → ihlali nedeniyle tazminat davası da açılabilir.

Kanun, cevap ve düzeltme yazısının içeriğine ve uzunluğuna ilişkin sınırlar öngörür; yazının suç unsuru içermemesi ve konuyla sınırlı olması gerekir. Sınırları aşan yazıların yayımlanması reddedilebilir.

Basın Kanunu, basılmış eserler veya internet haber siteleri yoluyla işlenen suçlarda kamu davası açılması için yayım tarihinden itibaren işleyen özel süreler öngörür. Bu süreler genel zamanaşımıZamanaşımıSona ermesiyle alacağın dava yoluyla istenebilme imkânının karşı tarafın savunmasıyla engellenebildiği süre.Hukuk sözlüğünde aç → sürelerinden çok kısadır; gecikmeden hareket edilmelidir.

Senaryo, müzik, yönetmenlik gibi katkılar üzerindeki eser sahibi hakları ile oyuncuların ve icracıların bağlantılı hakları gerekli ölçüde edinilmelidir. Hakların yazılı sözleşmelerle ve ayrı ayrı gösterilerek devredilmesi, dağıtım ve yayın aşamasında sorun yaşanmaması için önemlidir.

Tescilli kültür varlıklarında yapılacak onarım ve değişiklikler, ilgili koruma bölge kurulunun izni ve onaylı projeye bağlıdır. İzinsiz uygulamalar idari ve cezai yaptırımlara yol açabilir.

Yükseköğretim öğrencilerine verilen disiplin cezalarına karşı kurum içi itiraz ve idari yargı yolları bulunur. Ceza verilmeden önce savunmanın alınması zorunludur. Süreler kısadır ve kararın tebliğiyle işlemeye başlar.

Merkezi sınavlarda itiraz süreleri ve usulü sınav kılavuzunda belirtilir; okul ve üniversite sınavlarında ise ilgili yönetmelik uygulanır. Bu idari itiraz yolları kullanıldıktan sonra idari yargıda dava açılabilir.

Yurt dışı diplomalarının Türkiye'de kullanılabilmesi için denklik belgesi alınması gerekir. Yükseköğretim diplomaları için Yükseköğretim Kurulu, ortaöğretim için Millî Eğitim Bakanlığı başvuruları değerlendirir. Ret kararlarına karşı idari dava açılabilir.

Ücret iadesi, sözleşme hükümlerine ve özel öğretim kurumlarına ilişkin düzenlemelere göre belirlenir. Kaydın silindiği tarih ve gerekçe önemlidir. Sözleşmede tüketici aleyhine olan hükümler ayrıca denetlenebilir.

Kamu okullarındaki nakil işlemleri idari işlemdir. Önce okul ve ilçe millî eğitim müdürlüğü nezdinde başvuru yapılabilir; sonuç alınamazsa idari yargıda dava açılabilir. Gerekçe ve tarihlerin yazılı olarak belgelenmesi önemlidir.

Tarım arazilerinin bölünmesi, arazinin niteliğine ve büyüklüğüne bağlı kısıtlamalara tabidir. Kanundaki sınırların altına düşecek şekilde bölünme yapılamayabilir; bu durumda paylaşma, mirasçılardan birine devir veya ortak mülkiyetin sürdürülmesi gibi yollarla çözülür.

Tarım arazilerinin tarım dışı amaçla kullanılması izne tabidir ve arazinin sınıfına göre farklı kısıtlamalar uygulanır. İzin alınmadan yapılan yapılar için idari yaptırımlar ve yıkım kararları gündeme gelebilir.

Türk Borçlar Kanunu, hayvanın bakımını ve yönetimini üstlenen kişiyi hayvanın verdiği zarardan sorumlu tutar. Bu kişi, zararın doğmasını engellemek için gerekli özeni gösterdiğini ispat ederse sorumluluktan kurtulabilir. Tedavi giderleri ve diğer zararlar belgelenmelidir.

Gıda mevzuatı kapsamında verilen idari para cezaları ve diğer yaptırımlara karşı kanunda öngörülen başvuru yolları kullanılabilir. Numune alma ve analiz süreçlerinin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ile şahit numune hakları ayrıca değerlendirilir.

Orman kadastrosu ilanlarına karşı kanunda öngörülen süre içinde itiraz ve dava yolu bulunur. Süre geçtikten sonra tapu kaydının korunması güçleşebilir. Arazinin geçmiş kullanımını gösteren hava fotoğrafları, eski kayıtlar ve tanık beyanları önemlidir.

Dava şartıDava şartıMahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şart; eksikliği davanın usulden reddine yol açabilir.Hukuk sözlüğünde aç → arabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç → uygulanan uyuşmazlıklarda arabulucuya başvurulmadan açılan dava, usulden reddedilir. Arabuluculuk sonunda düzenlenen son tutanağın dava dilekçesine eklenmesi gerekir.

Dava şartıDava şartıMahkemenin davanın esasına girebilmesi için bulunması gereken şart; eksikliği davanın usulden reddine yol açabilir.Hukuk sözlüğünde aç → arabuluculukta, geçerli bir mazeret olmaksızın ilk toplantıya katılmayan taraf son tutanakta belirtilir; davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretinin yarısına hükmedilir. Bu kural 2024 yılında değiştirilmiştir; tüketici uyuşmazlıklarında tüketici aleyhine uygulanmaz.

Anlaşma belgesine mahkemeden icra edilebilirlik şerhiİcra edilebilirlik şerhiArabuluculuk anlaşma belgesine mahkemece verilen ve belgeyi ilam niteliğinde belge hâline getiren şerh.Hukuk sözlüğünde aç → alınması veya taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzalaması hâlinde belge ilam niteliğinde sayılır ve icra yoluyla uygulanabilir. Taşınmazla ilgili bazı anlaşmalarda şerh alınması zorunludur.

Ceza Muhakemesi Kanunu, uzlaştırmaya tabi suçları sayar; soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar ile kanunda ayrıca belirtilen bazı suçlar bunlardandır. Bazı suçlar ise niteliği gereği uzlaştırmaUzlaştırmaCeza muhakemesinde, kanunda sayılan suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşma imkânı.Hukuk sözlüğünde aç → kapsamı dışında bırakılmıştır.

Kanun, arabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç → sürecinde ileri sürülen teklif ve beyanların, anlaşmaya varılamaması hâlinde sonraki yargılamada delil olarak kullanılmasını kural olarak yasaklar. Gizlilik, arabuluculuğun temel ilkelerinden biridir.

Görev kuralları kamu düzenindendir; görevsiz mahkemede açılan dava görevsizlik kararıyla sonuçlanır ve dosya talep üzerine görevli mahkemeye gönderilir. Yetki kuralları ise kesin olmadıkça davalının itirazına bağlıdır. Her iki durum da zaman kaybına yol açabileceği için mahkeme baştan doğru belirlenmelidir.

Hukuk Muhakemeleri Kanununa göre cevap süresi, dava dilekçesinin tebliğinden itibaren iki haftadır. Cevabın bu sürede hazırlanmasının çok zor veya imkânsız olduğu durumlarda, süre içinde başvurulursa mahkeme ek süre verebilir. Özel usullere tabi davalarda süreler farklı olabilir.

Para alacakları için koşulları varsa ihtiyati hacizİhtiyati hacizPara alacağının ileride tahsilini güvence altına almak için borçlunun mallarına geçici olarak el konulması.Hukuk sözlüğünde aç →, bir mal veya hak üzerindeki uyuşmazlıklarda ise ihtiyati tedbirİhtiyati tedbirDava konusu üzerinde mevcut durumun değişmesiyle hakkın elde edilmesinin zorlaşması veya önemli bir zarar doğması tehlikesine karşı mahkemece verilen geçici koruma kararı.Hukuk sözlüğünde aç → istenebilir. Mahkeme genellikle teminat gösterilmesini ister. Bu kararlar, dava sonuçlanana kadar hakkın elde edilmesini güvence altına almayı amaçlar.

Yargılama giderlerini ödeme gücü bulunmayan ve iddiasında haklı görünen kişiler, mahkemeden adli yardımAdli yardımYargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücü bulunmayan kişilerin bu giderlerden geçici olarak muaf tutulması.Hukuk sözlüğünde aç → talep edebilir. Ayrıca baroların adli yardım bürolarına avukat görevlendirilmesi için başvurulabilir. Mali durumu gösteren belgeler başvuruda önemlidir.

İstinafİstinafİlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç →, ilk derece mahkemesi kararının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk yönünden yeniden incelenmesidir. TemyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → ise bölge adliye mahkemesi kararının Yargıtay tarafından yalnızca hukuka uygunluk yönünden denetlenmesidir. Her iki yolun süreleri ve kesinlik sınırları kanunda belirtilmiştir.