Genel bakış
Sosyal güvenlik hukuku, çalışma hayatının uzun vadeli sonuçlarını belirler: emeklilik yaşı ve süresi, malullük ve ölüm aylıkları, iş kazasıİş kazasıKanunda sayılan hâllerde sigortalının bedenen veya ruhen engelli hâle gelmesine yol açan olay.Hukuk sözlüğünde aç → gelirleri ve genel sağlık sigortası. Bu hakların temelinde Kuruma bildirilen hizmet süreleri ve prim ödeme günleri vardır; bildirilmeyen bir çalışma, yıllar sonra emeklilik hakkını doğrudan etkileyebilir.
Sosyal Güvenlik Kurumunun işlemlerine ilişkin uyuşmazlıklar kural olarak iş mahkemelerinde görülür. Kanun, birçok uyuşmazlıkta dava açmadan önce Kuruma başvurulmasını zorunlu kılar; hizmet tespitiHizmet tespitiSigortalı olarak bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışma sürelerinin mahkemece tespiti.Hukuk sözlüğünde aç → gibi bazı taleplerde ise doğrudan mahkemeye başvurulur ve hak düşürücü süreler uygulanır.
Alanın kapsamı
- Sigortalılık türleri ve sigortalılık başlangıcı
- Bildirilmeyen çalışmaların tespiti
- Prim borçları, gecikme cezaları ve yapılandırma
- Kurum işlemlerine itiraz ve dava yolu
- Malullük, yaşlılık ve ölüm aylıkları
- İş kazası ve meslek hastalığı gelirleri
- Kurumun işverene ve üçüncü kişilere rücu davaları
Alt konular
Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.
14.01
Hizmet tespiti
İşveren tarafından Kuruma bildirilmeyen veya Kurumca tespit edilemeyen çalışmaların mahkeme kararıyla tespiti. Kanun, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan hak düşürücü bir süre öngörür.
14.02
Sigortalılık
Hizmet akdiyle çalışanlar, bağımsız çalışanlar ve kamu görevlileri kanunda farklı sigortalılık statülerine tabidir. Statü; prim oranlarını, emeklilik koşullarını ve hangi hakların doğacağını belirler.
14.03
Prim uyuşmazlıkları
Kurumun tahakkuk ettirdiği prim borçları, gecikme cezası ve zammı ile idari para cezalarına ilişkin uyuşmazlıklar. Kurum alacakları amme alacağı niteliğinde olup tahsil usulü ayrıca düzenlenmiştir.
14.04
SGK işlemleri
Sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıklarda, hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık süresinin tespiti talepleri hariç, dava açmadan önce Kuruma başvurulması zorunludur. Uyuşmazlıklar iş mahkemelerinde görülür.
14.05
Malullük
Çalışma gücünün kanunda belirlenen oranda kaybedildiğinin Kurum sağlık kurulu kararıyla tespiti ve bu durumda bağlanan malullük aylığı. Sağlık kurulu raporuna itiraz yolları bulunur.
14.06
Emeklilik uyuşmazlıkları
Yaşlılık aylığı bağlanması için gereken yaş, prim günü ve sigortalılık süresi koşullarının hesaplanması, aylık başlangıç tarihi ve aylığın kesilmesi gibi uyuşmazlıklar. Koşullar sigortalılık başlangıç tarihine göre farklılaşır.
14.07
Rücu davaları
İş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırılık sonucu meydana gelmişse, Kurum yaptığı ödemeleri işverene rücu eder. Üçüncü kişilerin kusuru varsa onlara da rücu edilebilir.
14.08
İş kazasının sosyal güvenlik boyutu
İş kazası ve meslek hastalığı hâlinde geçici iş göremezlik ödeneği, sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanması. İşveren, kazayı kanundaki süre içinde Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
Diğer alanlarla ortak konular
- İş kazası
İşverenin özel hukuk sorumluluğu ve işçinin tazminat hakları iş hukukunda ele alınır. Kanonik kayıt: İş ve Çalışma Hukuku.
Dava ve başvuru türleri
Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.
- Hizmet tespiti davası
- Sigortalılık başlangıcının tespiti davası
- Kurum işleminin iptali ve borçlu olmadığının tespiti
- Malullük ve emeklilik aylığı bağlanması talebi
- İş kazasının tespiti davası
- Kurumun rücu davasına karşı savunma
Danışmanlık ve sözleşme boyutu
İşverenler bakımından sigortalı bildirimlerinin zamanında ve doğru yapılması, iş kazalarının süresinde bildirilmesi ve teşvik uygulamalarının mevzuata uygunluğu idari para cezası ve rücuRücuBir başkasının borcunu ödeyen kişinin ödediği miktarı asıl sorumluya karşı talep etmesi.Hukuk sözlüğünde aç → riskini doğrudan etkiler. Sigortalılar açısından ise hizmet dökümünün düzenli kontrol edilmesi ve eksik bildirimlerin zamanında tespit edilmesi önemlidir.
Genel süreç aşamaları
Aşama 01
Kayıtların kontrolü
e-Devlet üzerinden hizmet dökümü ve sigortalılık kayıtları incelenir.
Aşama 02
Kuruma başvuru
Kanunda öngörülen hâllerde dava açmadan önce Kuruma başvurulur ve cevap beklenir.
Aşama 03
Dava
Başvurunun reddi veya cevapsız kalması hâlinde iş mahkemesinde dava açılır.
Aşama 04
Kurumun katılımı
Hizmet tespiti gibi davalarda Kurum davaya katılır veya taraf olur; kayıtlar resen araştırılır.
Bilgi ve belge hazırlığı
Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.
- SGK hizmet dökümü
- İş sözleşmesi, bordrolar ve banka ödeme kayıtları
- İşyeri bilgileri ve birlikte çalışılan kişilerin bilgileri
- Sağlık kurulu raporları (malullük taleplerinde)
- Kurum yazıları ve ret kararları
Rehberler
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Hizmet tespiti davası: sigortasız veya eksik bildirilen çalışmalar
İşveren tarafından SGK'ya bildirilmeyen veya eksik bildirilen çalışmaların mahkeme kararıyla tespitini, hak düşürücü süreyi ve ispat araçlarını anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
İşten çıkarıldıktan sonra: işe iade, kıdem ve ihbar
İş sözleşmesi işverence feshedilen işçinin iş güvencesi, işe iade süreci, kıdem ve ihbar tazminatı ile diğer alacakları ve dava öncesi zorunlu arabuluculuğu anlatan rehber.
Sık sorulan sorular
Sigortasız çalıştığım dönemler emekliliğime sayılır mı?
Kuruma bildirilmeyen çalışmalar, hizmet tespiti davasıyla ispatlanırsa sigortalılık süresine eklenebilir. Kanun bu dava için, hizmetlerin geçtiği yılın sonundan başlayan beş yıllık hak düşürücü bir süre öngörür. Kurum tarafından kendiliğinden tespit edilen çalışmalar için ayrıca kurallar vardır.
SGK'nın bir kararına doğrudan dava açabilir miyim?
Kanun, sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıkların çoğunda dava açmadan önce Kuruma başvurulmasını zorunlu kılar. Başvuru reddedilir veya süresinde cevap verilmezse iş mahkemesinde dava açılabilir. Hizmet akdine dayalı zorunlu sigortalılık sürelerinin tespiti talepleri bu ön başvurunun dışındadır.
Emeklilik için kaç gün ve kaç yaş gerekiyor?
Koşullar, sigortalılık başlangıç tarihine ve sigortalılık statüsüne göre değişir; geçiş hükümleri nedeniyle her sigortalı için ayrı hesap yapılması gerekir. Kesin bilgi için hizmet dökümünüz üzerinden Kurum kayıtlarıyla birlikte değerlendirme yapılmalıdır.
İş kazası geçirdim; SGK'dan hangi ödemeleri alabilirim?
İstirahat süresince geçici iş göremezlik ödeneği, çalışma gücünde kalıcı kayıp varsa sürekli iş göremezlik geliri ve ölüm hâlinde hak sahiplerine gelir bağlanabilir. Bu haklar, işverenden talep edilebilecek tazminattan ayrıdır; ancak tazminat hesabında Kurum ödemeleri dikkate alınır.
SGK işverene neden rücu davası açar?
İş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı davranışı sonucu oluşmuşsa Kurum, sigortalıya yaptığı ve yapacağı ödemeleri işverenden talep eder. Rücu miktarı, işverenin kusur oranıyla bağlantılıdır.
İlgili alanlar
- 22İdare ve Kamu Görevlileri
Kamu görevlilerinin emeklilik işlemleri ve idari para cezaları.
- 13İş ve Çalışma Hukuku
İş sözleşmesi ve iş kazası, sosyal güvenlik haklarının temelidir.
- 12Tazminat ve Sorumluluk
İş kazası tazminatında Kurum ödemelerinin mahsubu.
- 20Sigorta ve Trafik
Trafik kazası iş kazası sayıldığında sosyal güvenlik hakları.
Dayanak haritası
Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.
5510 s. · 9 madde
5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
- m. 4Sigortalı sayılanlar
- m. 13İş kazasının bildirimi ve tanımı
- m. 21Rücu · İş kazası ve meslek hastalığında işverenin sorumluluğu ve rücu
- m. 25Malul sayılma
- m. 28Yaşlılık aylığı koşulları
- m. 76İşverenin sağlık hizmetlerini derhal sağlama yükümlülüğü
- m. 86Hizmet tespiti · Hizmet tespiti için dava süresi
- m. 88Primlerin ödenmesi ve tahsili
- m. 101Görevli mahkeme · Uyuşmazlıkların iş mahkemelerinde görülmesi
Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 86Hizmet tespiti
- m. 101Görevli mahkeme
- m. 21Rücu
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 4Kuruma ön başvuru zorunluluğu
İnceleme durumu
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.
