Genel bakış
Ceza hukuku iki katmandan oluşur. Maddi ceza hukuku, hangi fiilin suç olduğunu ve hangi yaptırımın uygulanacağını Türk Ceza Kanunu ve özel ceza kanunlarıyla belirler. Ceza muhakemesi hukuku ise bu iddianın nasıl araştırılacağını, hangi koruma tedbirlerinin hangi koşullarla uygulanabileceğini ve yargılamanın hangi güvenceler içinde yürütüleceğini düzenler.
"Ağır ceza" ifadesi ayrı bir hukuk dalını değil, bir mahkeme türünü anlatır. Ağır ceza mahkemeleri; kanunda sayılan suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet hapis, müebbet hapis ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin davalara bakar. Bu mahkemelerde görülen davalarda uygulanan maddi ve usul kuralları, asliye ceza mahkemesindeki davalarla aynı kanunlardan gelir; fark, görevli mahkemenin ve buna bağlı bazı usul sonuçlarının farklı olmasıdır.
Not
Ağır ceza mahkemesi bir mahkeme türüdür; ayrı bir maddi hukuk dalı değildir. Görevli mahkeme suçun türüne ve öngörülen cezaya göre belirlenir.
Alanın kapsamı
- Soruşturma ve kovuşturma evrelerinde şüpheli ve sanığın hakları
- Mağdur, suçtan zarar gören ve katılanın hakları
- Gözaltı, tutuklama, adli kontrol, arama ve el koyma gibi koruma tedbirleri
- Delillerin elde edilmesi, değerlendirilmesi ve hukuka aykırı delil sorunu
- Kişilere, mal varlığına, kamu idaresine ve kamu güvenine karşı suçlar
- Suça sürüklenen çocuklara ilişkin özel usuller
- İstinaf ve temyiz kanun yolları
Alt konular
Her konu tek bir kanonik kayıttır. Başka bir alanda tanımlanan ve bu alanla da ilişkili konular, ilişkinin gerekçesiyle birlikte ayrıca listelenir.
02.01
Soruşturma ve kovuşturma
Ceza muhakemesinin iki ana evresi. Soruşturma suç şüphesinin öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar, kovuşturma ise iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar süren evredir.
02.02
İfade ve sorgu
Şüphelinin kolluk veya Cumhuriyet savcısı tarafından dinlenmesi ifade, şüpheli veya sanığın hâkim ya da mahkeme tarafından dinlenmesi sorgudur. Her ikisinde de kişiye hakları hatırlatılır; susma hakkı bunların başındadır.
02.03
Müdafilik
Şüpheli veya sanığın ceza muhakemesinde savunmasını yapan avukat. Müdafi seçilebilir; kanunda sayılan hâllerde istem aranmaksızın görevlendirilir.
02.04
Mağdur ve katılan hakları
Mağdur ve şikâyetçi, delillerin toplanmasını isteme ve belirli suçlarda baro tarafından avukat görevlendirilmesini isteme gibi haklara sahiptir. Kovuşturma evresinde kamu davasına katılarak katılan sıfatı kazanılabilir.
02.05
Gözaltı
Yakalanan kişinin soruşturmanın tamamlanması için kısa süreli olarak özgürlüğünden yoksun bırakılması. Süresi kanunla sınırlıdır; gözaltına itiraz edilebilir.
02.06
Tutuklama
Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile bir tutuklama nedeninin birlikte bulunması hâlinde hâkim kararıyla verilebilen koruma tedbiri. Ölçülülük şartı kanunda açıkça yer alır.
02.07
Adli kontrol
Tutuklama nedenleri bulunduğunda tutuklama yerine uygulanabilen; yurt dışına çıkış yasağı veya belirli yerlere düzenli başvurma gibi yükümlülükler içeren tedbir.
02.08
Arama ve el koyma
Delil elde etmek veya şüpheliyi yakalamak amacıyla konut, işyeri, kişi ve eşyada yapılan arama ile delil niteliğindeki eşyaya el konulması. Kural olarak hâkim kararı gerekir; bilgisayar ve kayıtlarda arama ayrıca düzenlenmiştir.
02.09
Deliller
Ceza muhakemesinde hüküm, duruşmaya getirilip tartışılan delillere dayanır. Hukuka aykırı yöntemlerle elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
02.10
Kasten öldürme ve yaralama
Hayata ve vücut dokunulmazlığına karşı suçlar. Fiilin nitelikli hâlleri, kastın türü ve haksız tahrik gibi durumlar cezayı ve görevli mahkemeyi doğrudan etkiler.
02.11
Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar
Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve cinsel taciz gibi suçlar. Mağdurun korunmasına yönelik özel usul kuralları ve vekil görevlendirme imkânı bulunur.
02.12
Uyuşturucu suçları
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma birbirinden farklı suç tipleridir; yaptırımları ve uygulanabilecek tedbirler de farklıdır.
02.13
Yağma
Cebir veya tehdit kullanılarak bir malın alınması. Yağma suçu, kanunda ağır ceza mahkemesinin görevine bırakılan suçlar arasında sayılır.
02.14
Dolandırıcılık
Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp onun veya başkasının zararına yarar sağlanması. Bilişim sistemlerinin veya bankaların araç olarak kullanılması gibi nitelikli hâller ayrıca düzenlenmiştir.
02.15
Güveni kötüye kullanma
Muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği devredilen mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunulması. Ticari ilişkilerde sıkça gündeme gelir.
02.16
Zimmet ve rüşvet
Kamu idaresinin güvenilirliğine ve işleyişine karşı suçlar. Kamu görevlisi kavramı, özel kişilerin de bu suçlara iştirak edebilmesi ve etkin pişmanlık hükümleri dikkat gerektirir.
02.17
Sahtecilik
Resmî belgede ve özel belgede sahtecilik farklı suç tipleridir. Belgenin niteliği, kullanılıp kullanılmadığı ve aldatma yeteneği belirleyicidir.
02.18
Ekonomik suçlar
Ticari faaliyet ve mali işlemlerle bağlantılı suçlar: hileli iflas, vergi kaçakçılığı, örtülü sermaye ve piyasa dolandırıcılığı gibi suçlar farklı kanunlarda düzenlenir; idari ve cezai süreçler çoğu zaman birlikte ilerler.
02.19
Bilişim suçları
Bilişim sistemine izinsiz girme, sistemi engelleme veya verileri bozma ve banka ya da kredi kartlarının kötüye kullanılması. Dijital delillerin elde edilmesi bu suçlarda belirleyicidir.
02.20
Çocuk adaleti
Suça sürüklenen çocuklar bakımından ceza sorumluluğu yaşa göre farklılaşır ve koruyucu tedbirler öne çıkar. Çocuklar için müdafi görevlendirilmesi istem aranmaksızın yapılır.
02.21
İstinaf ve temyiz (ceza)
İlk derece mahkemesi hükümlerine karşı bölge adliye mahkemesine istinaf, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı kanunda sayılan hâllerde Yargıtay'a temyiz yoluna gidilir. Başvuru süreleri kısadır ve tefhim veya tebliğ ile işlemeye başlar.
Dava ve başvuru türleri
Aşağıdaki liste olası yolları gösterir; somut olayda hangisinin uygulanacağı süreler, görev ve yetki kuralları ile olayın koşullarına bağlıdır.
- Soruşturma evresinde ifade ve müdafi yardımı
- Koruma tedbirlerine karşı itiraz
- Kovuşturma evresinde savunma veya katılan vekilliği
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz
- Hükme karşı istinaf ve temyiz başvuruları
- Haksız koruma tedbiri nedeniyle tazminat talebi
Danışmanlık ve sözleşme boyutu
Ceza hukukunda danışmanlık çoğu zaman bir olay yaşanmadan önce, risk alanlarının belirlenmesiyle başlar: şirket yöneticilerinin sorumluluğu, kamu ihalelerinde ve mali işlemlerde uyum, bilişim sistemlerine erişim yetkileri ve iç soruşturma süreçleri bu kapsamdadır. Olay yaşandıktan sonra ise ifade öncesinde hakların bilinmesi, belgelerin korunması ve iletişimin kontrollü yürütülmesi önem kazanır.
Savunma boyutu
ŞüpheliŞüpheliSoruşturma evresinde suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç → veya sanıkSanıkKovuşturmanın başlamasından, yani iddianamenin kabulünden hükmün kesinleşmesine kadar suç şüphesi altında bulunan kişi.Hukuk sözlüğünde aç →, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafi yardımından yararlanabilir. Kanun, çocuklar, kendini savunamayacak durumda olanlar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar bakımından istem aranmaksızın müdafi görevlendirilmesini öngörür. Savunma; susma hakkı, delillerin toplanmasını isteme, dosyayı inceleme ve koruma tedbirlerine itiraz gibi hakların zamanında kullanılmasını kapsar.
Genel süreç aşamaları
Aşama 01
Suç haberi
Şikâyet, ihbar veya resen öğrenme ile Cumhuriyet savcılığı soruşturmaya başlar.
Aşama 02
Soruşturma
Deliller toplanır; ifade alınır, gerekiyorsa koruma tedbirlerine başvurulur. Soruşturma evresindeki hâkim kararlarını sulh ceza hâkimliği verir.
Aşama 03
Kamu davası
Yeterli şüphe oluşursa iddianameİddianameCumhuriyet savcısının soruşturma sonunda kamu davası açmak için düzenlediği belge.Hukuk sözlüğünde aç → düzenlenir; aksi hâlde kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir.
Aşama 04
Kovuşturma
İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başlar; duruşmalarda deliller tartışılır ve hüküm kurulur.
Aşama 05
Kanun yolları
Hükme karşı istinafİstinafİlk derece mahkemesi kararlarının bölge adliye mahkemesince hem olay hem hukuk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç →, bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı belirli koşullarda temyizTemyizKararların Yargıtay veya Danıştay tarafından esas olarak hukuka uygunluk bakımından denetlenmesi yolu.Hukuk sözlüğünde aç → yoluna gidilebilir.
Aşama 06
İnfaz
Kesinleşen hüküm infaz hukukunun kurallarına göre yerine getirilir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Görüşmeden önce aşağıdaki türden belgelerin derlenmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir. Bu liste genel niteliktedir; hassas belgeleri iletişim formuyla göndermeyin.
- Varsa çağrı kâğıdı, tebligat veya ifade tutanağı
- Olayla ilgili yazışmalar, mesajlar ve kayıtlar (değiştirilmeden saklanmalıdır)
- Tanık olabilecek kişilerin listesi
- Varsa daha önce verilmiş kararlar ve dosya bilgileri
- Sağlık raporları (yaralanma iddiası olan olaylarda)
- Mal varlığı veya ticari işlemlerle ilgili belgeler (ekonomik suç iddialarında)
Rehberler
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Gözaltından tutuklamaya: şüphelinin hakları ve koruma tedbirlerine itiraz
Yakalama, gözaltı, ifade, tutuklama ve adli kontrol aşamalarında şüphelinin hangi haklara sahip olduğunu ve bu tedbirlere karşı hangi yollara başvurulabileceğini anlatan rehber.
Ayrıntılı rehber · 3 dk
Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik: infaz süresi nasıl okunur?
Müddetnamenin nasıl okunacağını, koşullu salıverilme ile denetimli serbestliğin farkını ve infaz hesabına itiraz yollarını anlatan rehber. Otomatik tahliye tarihi hesaplamaz.
Sık sorulan sorular
"Ağır ceza davası" ne demektir?
Ağır ceza mahkemesinin görevine giren davalardır. Bu mahkemeler; kanunda sayılan bazı suçlar ile ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve on yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlara ilişkin davalara bakar. Ayrı bir ceza hukuku dalı söz konusu değildir; uygulanan maddi kurallar Türk Ceza Kanunu ve özel kanunlardan gelir.
İfadeye çağrıldım; avukatla gitmek zorunlu mu?
Kural olarak zorunlu değildir; ancak şüpheli her aşamada müdafi yardımından yararlanma hakkına sahiptir. Çocuklar ve alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezası gerektiren suçlar gibi kanunda sayılan hâllerde ise müdafi istem aranmaksızın görevlendirilir.
Susma hakkını kullanmak aleyhime yorumlanır mı?
Kanun, şüpheli veya sanığa yüklenen suç hakkında açıklamada bulunmamanın kanuni hakkı olduğunun hatırlatılmasını zorunlu kılar. Susma hakkının kullanılması tek başına suçluluğun delili sayılamaz; ne zaman ve nasıl kullanılacağı ise somut olayın koşullarına göre değerlendirilmelidir.
Tutuklama ile adli kontrol arasındaki fark nedir?
Her ikisi de koruma tedbiridir ve tutuklamaTutuklamaKuvvetli suç şüphesi ve kanuni tutuklama nedenlerinin varlığı hâlinde hâkim kararıyla uygulanan koruma tedbiri.Hukuk sözlüğünde aç → nedenlerinin varlığını gerektirir. Tutuklama kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır; adli kontrolAdli kontrolTutuklama yerine uygulanabilen, imza yükümlülüğü veya yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirler.Hukuk sözlüğünde aç → ise kişiyi serbest bırakarak yurt dışı yasağı veya imza yükümlülüğü gibi daha hafif yükümlülükler getirir. Ölçülülük ilkesi gereği önce daha hafif tedbirin yeterli olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Mağdur olarak davaya nasıl katılabilirim?
Mağdur ve suçtan zarar görenler, ilk derece mahkemesinde hüküm verilinceye kadar şikâyetçi olduklarını bildirerek kamu davasına katılabilir. Katılan sıfatı; delil sunma, duruşmalara katılma ve kanun yollarına başvurma gibi haklar sağlar.
Hükme itiraz için ne kadar sürem var?
İstinaf ve temyiz süreleri Ceza Muhakemesi Kanununda düzenlenir ve kısadır. Süre, hükmün açıklanması veya tebliğiyle işlemeye başlar. Kesin süreyi ve başlangıç tarihini dosyanın koşullarına göre ayrıca kontrol etmek gerekir.
İlgili alanlar
- 39Arabuluculuk, Uzlaştırma ve Diğer Çözüm Yolları
Uzlaştırmaya tabi suçlarda ceza uzlaştırması ayrı bir çözüm yoludur.
- 25Bilişim, İnternet ve Teknoloji
Dijital deliller ve bilişim suçları teknoloji hukukuyla kesişir.
- 05Çocuk Hukuku
Suça sürüklenen veya mağdur olan çocuklar için koruyucu tedbirler birlikte değerlendirilir.
- 03İnfaz ve Hüküm Sonrası Başvurular
Kesinleşen hükmün yerine getirilmesi ve hükümden sonraki başvurular infaz hukukunun konusudur.
- 12Tazminat ve Sorumluluk
Suçtan doğan zararın tazmini özel hukuk yolunda ayrıca talep edilebilir.
- 21Vergi ve Mali Uyuşmazlıklar
Vergi kaçakçılığı suçları ve sahte belge iddiaları.
- 23Kamu İhalesi ve Kamu Sözleşmeleri
İhaleye fesat karıştırma gibi suç iddiaları.
- 31İnsan Hakları ve Anayasa
Tutuklama ve adil yargılanma iddiaları ceza yargılamasında doğar.
- 32Sağlık ve İlaç
Taksirle yaralama veya öldürme iddiaları.
- 40Yargılama, Geçici Koruma ve Kanun Yolları
Ceza yargılamasında kanun yolları.
Dayanak haritası
Bu alanın ve alt konularının dayandığı mevzuat: daire büyüklüğü sitede o kanuna yapılan atıf sayısını, çevresindeki noktalar atıf yapılan maddeleri gösterir. Bir kanunu seçerek maddelerini ve hangi bilgiyi desteklediklerini görün.
TCK · 19 madde
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- m. 31Yaş küçüklüğü ve ceza sorumluluğu
- m. 81Kasten öldürme suçu
- m. 86Kasten yaralama suçu
- m. 102Cinsel saldırı suçu
- m. 103Çocukların cinsel istismarı suçu
- m. 148Yağma suçu
- m. 155Güveni kötüye kullanma suçu
- m. 157Dolandırıcılık suçu
- m. 158Nitelikli dolandırıcılık
- m. 161Hileli iflas
- m. 188Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti
- m. 191Kullanmak için uyuşturucu madde bulundurma
- m. 204Resmî belgede sahtecilik
- m. 207Özel belgede sahtecilik
- m. 243Bilişim sistemine girme
- m. 244Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme
- m. 245Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması
- m. 247Zimmet suçu
- m. 252Rüşvet suçu
Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 12Ağır ceza mahkemesinin görevi
- m. 10Soruşturma evresindeki hâkim kararlarını sulh ceza hâkimliğinin vermesi
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 150Zorunlu müdafilik
- m. 147Susma hakkının hatırlatılması
- m. 109Adli kontrol
- m. 237Kamu davasına katılma
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- GenelSuç tiplerinin genel kaynağı
İnceleme durumu
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Bu sayfa, alanın genel çerçevesini anlatan bir bilgi sayfasıdır; bir uzmanlık beyanı veya kişiye özel hukuki görüş değildir.
Durumunuzu konuşmak ister misiniz?
Bu sayfadaki bilgiler geneldir. Büroyla iletişim sayfasındaki kanallardan veya WhatsApp üzerinden iletişime geçebilirsiniz. İlk mesajınızda hassas bilgi veya belge göndermeyin.
