Kısa cevap
Faaliyetleri sonucu çevre sorunlarına yol açabilecek projeler için proje sahibi, ÇEDÇEDÇevresel Etki Değerlendirmesi: projelerin çevreye olası etkilerinin önceden belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreci.Hukuk sözlüğünde aç → raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlüdür. Süreçte halkın katılımı toplantısı yapılır ve görüşler alınır. ÇED kararları idari işlem olduğundan, projeden etkilenen kişiler ilanından itibaren idari yargı sürelerine göre iptal davasıİptal davasıİdari işlemlerin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden hukuka aykırılığı nedeniyle iptali için açılan idari dava.Hukuk sözlüğünde aç → açabilir. Çevreye zarar verenler ise kusur şartı aranmaksızın sorumludur.
Konunun kapsamı
Rehber ÇED sürecinin hukuki boyutunu genel olarak ele alır; teknik ayrıntılar ilgili yönetmeliğe tabidir.
Temel kavramlar
- ÇED
- Projelerin çevreye olası etkilerinin önceden değerlendirilmesi süreci.
- Proje tanıtım dosyası
- Seçme-eleme kriterlerine tabi projeler için hazırlanan dosya.
- ÇED olumlu / ÇED gerekli değildir
- Sürecin sonunda verilen idari kararlar.
- Kirleten öder
- Kirliliğin giderilmesi masraflarının kirletene ait olması ilkesi.
Önemli ayrımlar
ÇED raporu ile proje tanıtım dosyası
Etkileri büyük projeler için ÇED raporu, daha sınırlı etkili projeler için proje tanıtım dosyası hazırlanır.
İdari dava ile tazminat davası
ÇED kararının iptali idari yargıda; çevresel zararın tazmini ise adli yargıda istenir.
Olası başvuru veya çözüm yolları
Aşağıdaki yollar birbirinin alternatifi olmayabilir; hangisinin uygun olduğu olayın koşullarına, sürelere ve görevli mercie göre değişir.
Halkın katılımı
Toplantıya katılım ve yazılı görüş sunma.
İptal davası
ÇED kararına karşı idare mahkemesinde dava ve yürütmenin durdurulmasıYürütmenin durdurulmasıİdari yargıda, işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve açıkça hukuka aykırılık koşullarıyla verilen geçici karar.Hukuk sözlüğünde aç → talebi.
Tazminat
Çevresel zarardan doğan kayıplar için dava.
Sürecin genel işleyişi
Kapsam belirleme
Projenin ÇED kapsamında olup olmadığı belirlenir.
Dosya hazırlığı
Rapor veya tanıtım dosyası hazırlanır.
Halkın katılımı
Toplantı yapılır ve görüşler alınır.
Karar ve ilan
Karar verilir ve ilan edilir.
Yargı denetimi
Karara karşı süresi içinde dava açılabilir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Bu liste genel niteliktedir. Hassas bilgi ve belgeleri iletişim formu aracılığıyla göndermeyin.
- ÇED kararı ve ilanı
- ÇED raporu veya proje tanıtım dosyası
- Halkın katılımı toplantı tutanağı
- Taşınmaz ve kullanım belgeleri
Koşullara bağlı hususlar
- Dava açma süresi kararın ilanı veya tebliği ile başlar; ilan tarihi önemlidir.
- ÇED kararı alınmadan projeye başlanamaz.
- Proje değişiklikleri yeni bir değerlendirme gerektirebilir.
Sık sorulan sorular
Köyümüzde maden açılacak; ÇED kararına itiraz edebilir miyiz?
Projeden etkilenen kişiler ÇED kararına karşı idari yargıda iptal davası açabilir. Süre ilanla başlar ve idari yargılama usulüne tabidir.
Fabrikanın atıkları tarlamı kirletti; kusur ispatlamam gerekir mi?
Çevre Kanunu kusursuz sorumluluk öngörür; ancak zararı ve kirlilik ile zarar arasındaki bağı ortaya koymanız gerekir.
10 · Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 2872 sayılı Çevre Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 10ÇED yükümlülüğü
- m. 3Genel ilkeler
- m. 28Kusursuz sorumluluk
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 7Dava açma süresi
- m. 27Yürütmenin durdurulması
İlgili içerikler
- AlanÇevre, Enerji ve Doğal Kaynaklar
Çevre ve enerji hukukunun genel çerçevesi
- Rehberİdari işleme karşı iptal davası: süre, idari başvuru ve yürütmenin durdurulması
İdari yargı usulü
Bu rehberin kapsadığı konular
İnceleme durumu ve künye
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Kaynak künyesi
Doğan Duman Hukuk Bürosu, “ÇED süreci: proje sahibi ve etkilenen kişiler açısından”, son içerik güncellemesi 20 Ekim 2026, https://dogan-duman.com/rehberler/ced-sureci-ve-itiraz
Kaynak: https://dogan-duman.com/rehberler/ced-sureci-ve-itiraz
Yazdırma tarihi: · Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Son hukuki inceleme: 20 Ekim 2026
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve bir vekâlet ilişkisi oluşturmaz. Somut bir olayda güncel mevzuatı kontrol edin ve bir avukattan görüş alın. Ayrıntı: yasal uyarı sayfası.