Kısa cevap
Anayasada güvence altına alınan ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki bir hakkın kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden kişi, olağan kanun yollarını tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilir. Başvuru, yolların tüketildiği veya ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılır ve harca tabidir. Anayasa Mahkemesi kararından sonra, kesin iç hukuk kararından itibaren dört ay içinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurulabilir.
Konunun kapsamı
Rehber bireysel başvurunun usul koşullarını ele alır; her hakkın esasına ilişkin ölçütler ayrıca değerlendirilmelidir.
Temel kavramlar
- Başvuru yollarının tüketilmesi
- İhlal iddiasının önce olağan idari ve yargısal yollarda ileri sürülmüş olması.
- Kişisel ve güncel etkilenme
- Başvurucunun ihlalden doğrudan etkilenmiş olması.
- Kabul edilebilirlik
- Başvurunun esastan incelenebilmesi için aranan şartlar.
- Açıkça dayanaktan yoksunluk
- İddianın ilk bakışta ihlal ihtimali taşımaması.
Önemli ayrımlar
Bireysel başvuru ile temyiz
Bireysel başvuruBireysel başvuruAnayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ortak korumasındaki bir hakkın kamu gücüyle ihlal edildiğini ileri süren kişinin, olağan yolları tükettikten sonra Anayasa Mahkemesine başvurusu.Hukuk sözlüğünde aç → davanın esasını yeniden incelemez; yalnızca temel hak ihlali olup olmadığını değerlendirir.
AYM ile AİHM
Anayasa Mahkemesi ulusal bir güvence mekanizmasıdır; AİHM ise Sözleşmenin denetim organıdır ve kural olarak AYM yolunun tüketilmesinden sonra başvurulur.
Olası başvuru veya çözüm yolları
Aşağıdaki yollar birbirinin alternatifi olmayabilir; hangisinin uygun olduğu olayın koşullarına, sürelere ve görevli mercie göre değişir.
AYM'ye bireysel başvuru
Doğrudan veya mahkemeler ya da yurt dışı temsilcilikler aracılığıyla başvurulur.
Tedbir talebi
Hayat veya maddi-manevi bütünlük açısından ciddi tehlike varsa tedbir istenebilir.
AİHM başvurusu
Sözleşmedeki süre ve koşullara uyularak yapılır.
Sürecin genel işleyişi
İhlalin olağan yollarda ileri sürülmesi
Hak ihlali iddiası dava sürecinde açıkça dile getirilir.
Kesin kararın beklenmesi
Olağan yollar tükenince kesin karar ve tebliğ tarihi belgelenir.
Başvuru
Başvuru formu, belgeler ve harçla birlikte süresinde başvurulur.
Kabul edilebilirlik ve esas
Başvuru önce kabul edilebilirlik yönünden incelenir.
Karar sonrası
İhlal kararı varsa yeniden yargılama veya tazminat gündeme gelir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Bu liste genel niteliktedir. Hassas bilgi ve belgeleri iletişim formu aracılığıyla göndermeyin.
- Kesin karar ve tebliğ belgesi
- Olağan yargılamadaki dilekçeler
- İhlale yol açan işlem veya kararlar
- Harç dekontu
- Vekâletname
Koşullara bağlı hususlar
- Olağan yollarda ileri sürülmeyen şikâyetler kabul edilemez bulunabilir.
- Kamu tüzel kişileri bireysel başvuru yapamaz.
- Süre aşımı kabul edilemezlik sebebidir; mazeret hâlleri sınırlıdır.
Sık sorulan sorular
Bireysel başvuru davamı yeniden görülmesini sağlar mı?
Doğrudan sağlamaz. İhlal kararı verilirse ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verilebilir.
Başvuru için ne kadar sürem var?
Kanun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde başvuru yapılmasını öngörür.
AİHM'e başvurmak için AYM kararını beklemem gerekir mi?
Kural olarak evet; iç hukuk yollarının tüketilmesi şartı Türkiye bakımından bireysel başvuruyu da kapsar.
10 · Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 148Bireysel başvuru
- 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 45Başvuru hakkı ve yolların tüketilmesi
- m. 46Kişisel ve güncel etkilenme
- m. 47Başvuru usulü, harç ve süre
- m. 48Kabul edilebilirlik
- İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Korunmasına İlişkin Sözleşme (Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi) — Türkçe metin (yeni sekmede açılır)
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 35AİHM'e başvuru süresi ve kabul edilebilirlik
- Anayasa Mahkemesi — Bireysel başvuru bilgileri (yeni sekmede açılır)
Anayasa Mahkemesi · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- GenelBaşvuru formu ve rehber bilgiler
İlgili içerikler
- Alanİnsan Hakları ve Anayasa
İnsan hakları hukukunun genel çerçevesi
- KonuYargılamanın yenilenmesi
İhlal kararı sonrası yeniden yargılama
- RehberGözaltından tutuklamaya: şüphelinin hakları ve koruma tedbirlerine itiraz
Kişi özgürlüğü ihlalleri
Bu rehberin kapsadığı konular
İnceleme durumu ve künye
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Kaynak künyesi
Doğan Duman Hukuk Bürosu, “Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ve AİHM'e başvuru”, son içerik güncellemesi 20 Ekim 2026, https://dogan-duman.com/rehberler/anayasa-mahkemesine-bireysel-basvuru
Kaynak: https://dogan-duman.com/rehberler/anayasa-mahkemesine-bireysel-basvuru
Yazdırma tarihi: · Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Son hukuki inceleme: 20 Ekim 2026
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve bir vekâlet ilişkisi oluşturmaz. Somut bir olayda güncel mevzuatı kontrol edin ve bir avukattan görüş alın. Ayrıntı: yasal uyarı sayfası.