Kısa cevap
Türkiye ve çocuğun götürüldüğü ülke 1980 tarihli Lahey Sözleşmesine tarafsa, velayetVelayetErgin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsiline ilişkin anne ve babaya tanınan hak ve yükümlülükler bütünü.Hukuk sözlüğünde aç → hakkı ihlal edilen ebeveyn merkezi makam aracılığıyla çocuğun mutad meskenine iadesini veya kişisel ilişkiKişisel ilişkiVelayet kendisine verilmeyen ebeveynin çocukla görüşme ve ilişki kurma hakkı.Hukuk sözlüğünde aç → kurulmasını isteyebilir. İade incelemesi velayetin esasına ilişkin değildir; mutad meskenin hangi ülkede olduğu, velayet hakkının fiilen kullanılıp kullanılmadığı ve Sözleşmedeki istisnaların varlığı değerlendirilir. Zaman, sonucu etkileyebilecek önemli bir unsurdur.
Konunun kapsamı
Rehber, Sözleşmeye taraf ülkeler arasındaki iade başvurularını ele alır.
Sözleşmeye taraf olmayan ülkelerle ilişkilerde genel milletlerarası özel hukuk kuralları ve diplomatik yollar gündeme gelir.
Temel kavramlar
- Mutad mesken
- Çocuğun götürülmeden veya alıkonulmadan hemen önce olağan olarak yaşadığı ülke.
- Merkezi makam
- Sözleşmeden doğan yükümlülükleri yerine getirmek ve başvuruları iletmekle görevli makam.
- Haksız götürme veya alıkoyma
- Mutad meskenin bulunduğu ülkenin hukukuna göre velayet hakkını ihlal eden götürme veya geri getirmeme.
- Kişisel ilişki
- Çocukla görüşme ve iletişim kurma hakkı; Sözleşme bu hakkın kullanılmasını da korur.
Önemli ayrımlar
İade davası ile velayet davası
İade yargılaması çocuğun mutad meskenine dönmesini sağlar; velayetin kime verileceğine ise kural olarak mutad mesken ülkesinin mahkemeleri karar verir.
Kısa sürede yapılan başvuru ile gecikmiş başvuru
Sözleşme, haksız götürmeden itibaren belirli bir süre geçtikten sonra çocuğun yeni ortamına uyum sağladığının ispatı hâlinde iadenin reddedilebilmesine imkân tanır.
Olası başvuru veya çözüm yolları
Aşağıdaki yollar birbirinin alternatifi olmayabilir; hangisinin uygun olduğu olayın koşullarına, sürelere ve görevli mercie göre değişir.
Merkezi makama başvuru
İade veya kişisel ilişki talebi merkezi makama iletilir; makam idari ve adli işlemleri başlatır.
Mahkeme süreci
Gönüllü iade sağlanamazsa çocuğun bulunduğu ülkede iade davası görülür.
Geçici tedbirler
Çocuğun yeniden götürülmesini önlemek için yurt dışı çıkış yasağı gibi tedbirler istenebilir.
Sürecin genel işleyişi
Olayın belgelenmesi
Götürme veya alıkoyma tarihi, çocuğun önceki yaşam düzeni ve velayet durumu belgelenir.
Başvuru
Merkezi makama gerekli bilgi ve belgelerle başvurulur.
Uzlaşma girişimi
Çocuğun gönüllü olarak iadesi için girişimde bulunulur.
Yargılama
Uzlaşma olmazsa iade davası görülür; Sözleşmedeki istisnalar ve çocuğun görüşü değerlendirilir.
İcra
İade kararı verilirse çocuğun güvenli dönüşü için uygulama planlanır.
Bilgi ve belge hazırlığı
Bu liste genel niteliktedir. Hassas bilgi ve belgeleri iletişim formu aracılığıyla göndermeyin.
- Çocuğun ve ebeveynlerin kimlik ve nüfus belgeleri
- Velayete ilişkin mahkeme kararları veya kanun hükümleri
- Okul, sağlık ve ikamet kayıtları
- Seyahat ve götürme tarihine ilişkin belgeler
- Yazışmalar ve tanık bilgileri
Koşullara bağlı hususlar
- Her iki ülkenin de Sözleşmeye taraf olması ve Sözleşmenin aralarında yürürlükte olması gerekir.
- Çocuğun yaşı Sözleşmenin uygulanması bakımından sınırlayıcıdır.
- Çocuğun ağır bir tehlikeye maruz kalacağına dair ciddi risk gibi istisnalar iadeyi engelleyebilir.
- Çocuk yeterli olgunluktaysa görüşü dikkate alınabilir.
Sık sorulan sorular
Eşim çocuğumuzu tatil diye götürüp geri getirmedi; bu da kaçırma sayılır mı?
Evet, Sözleşme bakımından çocuğun haksız olarak alıkonulması da kapsamdadır. Önemli olan, mutad meskenin bulunduğu ülke hukukuna göre velayet hakkının ihlal edilip edilmediğidir.
İade kararı velayetin bana verildiği anlamına mı gelir?
Hayır. İade kararı çocuğun mutad meskenine dönmesini sağlar; velayet uyuşmazlığı kural olarak orada çözülür.
Başvuruyu ne zaman yapmalıyım?
Mümkün olan en kısa sürede. Sözleşme, belirli bir süre geçtikten sonra çocuğun yeni ortamına uyum sağladığı ispat edilirse iadenin reddedilebilmesine imkân tanır.
Çocuğun yurt dışına götürülmesini önceden engelleyebilir miyim?
Somut risk varsa aile mahkemesinden yurt dışına çıkış yasağı gibi tedbirler istenebilir. Ebeveynler arasındaki seyahat düzenlemelerinin yazılı yapılması da riski azaltır.
10 · Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 5717 sayılı Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yön ve Kapsamına Dair Kanun (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 1Kanunun amacı ve Lahey Sözleşmesi
- m. 4Merkezi makamın görevleri
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 182Boşanmada çocukla ilgili düzenleme
- 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 4Çocuğun yarar ve esenliğinin gözetilmesi
İlgili içerikler
- AlanÇocuk Hukuku
Çocuğun üstün yararı ve korunması
- AlanUluslararası Özel Hukuk ve Tahkim
Yetki, uygulanacak hukuk ve tanıma
- RehberAnlaşmalı ve çekişmeli boşanma: süreç, protokol ve geçici önlemler
Velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi
Bu rehberin kapsadığı konular
İnceleme durumu ve künye
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Kaynak künyesi
Doğan Duman Hukuk Bürosu, “Uluslararası çocuk kaçırma: iade başvurusu nasıl işler?”, son içerik güncellemesi 20 Ekim 2026, https://dogan-duman.com/rehberler/uluslararasi-cocuk-kacirma-ve-iade
Kaynak: https://dogan-duman.com/rehberler/uluslararasi-cocuk-kacirma-ve-iade
Yazdırma tarihi: · Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Son hukuki inceleme: 20 Ekim 2026
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve bir vekâlet ilişkisi oluşturmaz. Somut bir olayda güncel mevzuatı kontrol edin ve bir avukattan görüş alın. Ayrıntı: yasal uyarı sayfası.