Kısa cevap
Muaccel bir borcun borçlusu kural olarak alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü birlikte belirlenmişse ihtara gerek yoktur. Karşılıklı sözleşmelerde alacaklı borçluya uygun bir süre verir; süre içinde ifa edilmezse ifa ve gecikme tazminatı istemek, ifadan vazgeçip olumlu zararını istemek veya sözleşmeden dönmek seçeneklerinden birini kullanır. Bazı durumlarda süre verilmesine gerek yoktur; sürekli sözleşmelerde dönme yerine fesih uygulanır.
Konunun kapsamı
Rehber Türk Borçlar Kanununun genel hükümlerini anlatır; kira, iş ve tüketici sözleşmeleri gibi özel sözleşmelerde farklı kurallar bulunabilir.
Temel kavramlar
- Muacceliyet
- Borcun ifasının istenebilir hâle gelmesi.
- Temerrüt
- Muaccel borcun ifa edilmemesi ve kanuni koşulların gerçekleşmesi.
- Olumlu zarar
- Sözleşme gereği gibi ifa edilseydi alacaklının elde edeceği durum ile mevcut durum arasındaki fark.
- Olumsuz zarar
- Sözleşmenin geçerli olacağına güvenilmesi nedeniyle uğranılan zarar.
- Ceza koşulu
- Borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi için önceden kararlaştırılan ceza.
Önemli ayrımlar
Dönme ile fesih
Dönme sözleşmeyi geçmişe etkili olarak ortadan kaldırır ve karşılıklı iade doğurur. Fesih, ifasına başlanmış sürekli sözleşmeleri ileriye etkili sona erdirir.
İhtar ile süre verme
İhtar borçluyu temerrüde düşürür; süre verme ise alacaklının seçimlik haklarını kullanabilmesi için ayrıca aranan bir adımdır.
Olası başvuru veya çözüm yolları
Aşağıdaki yollar birbirinin alternatifi olmayabilir; hangisinin uygun olduğu olayın koşullarına, sürelere ve görevli mercie göre değişir.
İhtar ve süre
Noter veya ispatlanabilir başka bir yolla ihtar yapılır ve uygun süre verilir.
Seçimlik hakkın kullanılması
Süre sonunda tercih edilen hak karşı tarafa açıkça bildirilir.
Alacak veya tazminat davası
Gerekirse dava açılır; ticari parasal davalarda önce arabulucuya başvurulur.
Sürecin genel işleyişi
Sözleşmenin incelenmesi
İfa zamanı, fesih ve ceza koşuluCeza koşuluBorcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi hâlinde ödenmesi önceden kararlaştırılan edim.Hukuk sözlüğünde aç → hükümleri belirlenir.
Temerrüdün sağlanması
Gerekiyorsa ihtar yapılır; ifa günü belirliyse bu tarih geçmekle temerrütTemerrütMuaccel bir borcun ihtar veya kesin vade gününün geçmesine rağmen ifa edilmemesi; borçlu temerrüdü özel sonuçlar doğurur.Hukuk sözlüğünde aç → oluşur.
Süre verilmesi
Karşılıklı sözleşmelerde uygun süre verilir veya süreye gerek olmayan bir hâl varsa bu belgelenir.
Hak seçimi ve bildirim
Seçilen hak bildirilir; dönme veya ifadan vazgeçme seçildiyse bu gecikmeden yapılmalıdır.
Uyuşmazlık çözümü
ArabuluculukArabuluculukTarafsız ve bağımsız bir arabulucunun tarafları bir araya getirerek çözüm üretmelerine yardım ettiği, gönüllü veya kanunla zorunlu kılınmış uyuşmazlık çözüm yöntemi.Hukuk sözlüğünde aç →, tahkimTahkimTarafların uyuşmazlığı devlet mahkemesi yerine anlaşarak seçtikleri hakem veya hakem kuruluna çözdürmesi.Hukuk sözlüğünde aç → veya dava yolu izlenir.
Bilgi ve belge hazırlığı
Bu liste genel niteliktedir. Hassas bilgi ve belgeleri iletişim formu aracılığıyla göndermeyin.
- Sözleşme ve ekleri
- İhtarname ve tebliğ belgesi
- Yazışmalar
- Ödeme ve teslim kayıtları
- Zararı gösteren belgeler
Koşullara bağlı hususlar
- Borçlunun durumundan süre vermenin etkisiz olacağı anlaşılıyorsa süre verilmesine gerek yoktur.
- Tacirler, ceza koşulunun fahiş olduğu iddiasıyla indirim isteyemez.
- Sözleşmedeki özel fesih ve bildirim hükümleri genel kuralların yerine geçebilir.
- Aşırı ifa güçlüğü varsa uyarlama talebi ayrıca değerlendirilebilir.
Sık sorulan sorular
Karşı tarafa ihtar çekmeden sözleşmeden dönebilir miyim?
Kural olarak temerrüt ve uygun süre verilmesi gerekir. Ancak ifa günü birlikte belirlenmişse ihtara, kanunda sayılan hâllerde ise süre verilmesine gerek olmayabilir.
Hem ceza koşulunu hem de borcun ifasını isteyebilir miyim?
Ceza, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesi için kararlaştırılmışsa alacaklı kural olarak ya ifayı ya da cezayı ister. Gecikme için kararlaştırılan cezada ise ifa ile birlikte ceza istenebilir.
Ne kadar süre vermeliyim?
Kanun sabit bir süre belirlemez; sürenin borcun niteliğine göre uygun olması gerekir. Sözleşmede bir süre öngörülmüşse ona uyulur.
10 · Kaynaklar
Her kaynak, sayfadaki hangi bilgiyi desteklediğiyle birlikte listelenir. Mevzuat zaman içinde değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metni kontrol edin.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 117Temerrüt
- m. 123Süre verilmesi
- m. 124Süre verilmesine gerek olmayan hâller
- m. 125Seçimlik haklar
- m. 126Sürekli edimli sözleşmelerde fesih
- m. 179Ceza koşulu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (yeni sekmede açılır)
Mevzuat Bilgi Sistemi (mevzuat.gov.tr) · Bağlantı denetimi: 20 Ekim 2026
- m. 22Tacirin ceza koşulunun indirilmesini isteyememesi
İlgili içerikler
- AlanBorçlar ve Sözleşmeler
Borçlar hukukunun genel çerçevesi
- KonuKira uyarlaması
Öngörülemeyen değişikliklerde uyarlama
- KonuDava şartı arabuluculuk
Ticari alacaklarda dava öncesi arabuluculuk
Bu rehberin kapsadığı konular
İnceleme durumu ve künye
- İnceleme durumu
- Yayında
- Hukuki inceleme
- Doğan Duman Hukuk Bürosu,
- Son içerik güncellemesi
Kaynak künyesi
Doğan Duman Hukuk Bürosu, “Karşı taraf borcunu ifa etmiyor: temerrüt, süre verme ve sözleşmeden dönme”, son içerik güncellemesi 20 Ekim 2026, https://dogan-duman.com/rehberler/temerrut-ve-sozlesmeden-donme
Kaynak: https://dogan-duman.com/rehberler/temerrut-ve-sozlesmeden-donme
Yazdırma tarihi: · Son güncelleme: 20 Ekim 2026 · Son hukuki inceleme: 20 Ekim 2026
Bu metin genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz ve bir vekâlet ilişkisi oluşturmaz. Somut bir olayda güncel mevzuatı kontrol edin ve bir avukattan görüş alın. Ayrıntı: yasal uyarı sayfası.